Math AA SL · 4.5

Probability: the basics Вероятность: основы Ықтималдық: негіздері

Topic 4 · Probability · Lesson 1 · 80 minutes Topic 4 · Probability · Урок 1 · 80 минут Topic 4 · Probability · 1-сабақ · 80 минут

1Lesson goalsЦели урокаСабақтың мақсаттары

  1. Use the words trial, outcome, sample space \(U\) and event. Понимать слова: испытание (trial), исход (outcome), выборочное пространство (sample space) \(U\), событие (event). Сөздерді қолдану: сынақ (trial), нәтиже (outcome), элементар оқиғалар кеңістігі (sample space) \(U\), оқиға (event).
  2. Find a probability from data: relative frequency. Находить вероятность по данным: относительная частота (relative frequency). Деректер бойынша ықтималдықты табу: салыстырмалы жиілік (relative frequency).
  3. Calculate \(P(A)=\dfrac{n(A)}{n(U)}\) for equally likely outcomes, using lists, grids and tables. Вычислять \(P(A)=\dfrac{n(A)}{n(U)}\) для равновозможных исходов: по списку, таблице 6×6, таблице данных. Тең ықтимал нәтижелер үшін \(P(A)=\dfrac{n(A)}{n(U)}\) есептеу: тізім, тор, кесте арқылы.
  4. Use \(P(A')=1-P(A)\) and the expected number \(np\). Применять \(P(A')=1-P(A)\) и ожидаемое число (expected number) \(np\). \(P(A')=1-P(A)\) және күтілетін сан (expected number) \(np\) қолдану.

2Probability around usВероятность вокруг насАйналадағы ықтималдық

A weather app says: “70% chance of rain tomorrow”. Insurance companies use tables of how many people live to each age to set their prices. Both use probability: a number from 0 to 1 that tells us how likely something is. Приложение погоды пишет: «завтра дождь с вероятностью 70%». Страховые компании по таблицам продолжительности жизни решают, сколько стоит страховка. Везде используется вероятность — число от 0 до 1, которое показывает, насколько событие возможно. Ауа райы қосымшасы: «ертең жаңбыр жауу ықтималдығы 70%» дейді. Сақтандыру компаниялары өмір сүру ұзақтығы кестелері бойынша бағаны анықтайды. Екеуі де ықтималдықты қолданады — оқиғаның қаншалықты мүмкін екенін көрсететін 0-ден 1-ге дейінгі сан.

TOK Tomorrow it will either rain or not. So what does “70%” mean for one day? Is probability about the world, or about what we know? Завтра дождь или будет, или нет. Что тогда значит «70%» для одного дня? Вероятность — это свойство мира или того, что мы знаем? Ертең жаңбыр не жауады, не жаумайды. Онда бір күн үшін «70%» нені білдіреді? Ықтималдық — әлемнің қасиеті ме, әлде біздің біліміміздің бе?

3Theory 1: words and experimental probabilityТеория 1: слова и экспериментальная вероятностьТеория 1: сөздер және эксперименттік ықтималдық

The probability scaleШкала вероятностиЫқтималдық шкаласы

0
impossibleневозможномүмкін емес
0.25
unlikelyмаловероятноекіталай
0.5
even chance50 на 50тең мүмкіндік
0.75
likelyвероятноықтимал
1
certainточноақиқат
AlwaysВсегдаӘрқашан\(0 \le P(A) \le 1\)

Key wordsГлавные словаНегізгі сөздер

Experimental probabilityЭкспериментальная вероятностьЭксперименттік ықтималдық \[P(A)\approx \text{relative frequency}=\frac{\text{number of times } A \text{ happened}}{\text{number of trials}}\] More trials → a better estimate.Чем больше испытаний, тем точнее оценка.Сынақ көп болған сайын, баға дәлірек.
Example 1. A drawing pin is tossed 200 times. It lands point up 124 times. Estimate the probability that it lands point up, and point down.Пример 1. Кнопку подбросили 200 раз. Остриём вверх она упала 124 раза. Оцени вероятность «остриём вверх» и «остриём вниз».1-мысал. Батырма түйреуіш 200 рет лақтырылды. Ұшы жоғары 124 рет түсті. «Ұшы жоғары» және «ұшы төмен» ықтималдығын бағала.
1\(P(\text{up})\approx\dfrac{124}{200}=0.62\) relative frequencyотносительная частотасалыстырмалы жиілік
2\(P(\text{down})\approx\dfrac{76}{200}=0.38\) 200 − 124 = 76; check: 0.62 + 0.38 = 1200 − 124 = 76; проверка: 0.62 + 0.38 = 1200 − 124 = 76; тексеру: 0.62 + 0.38 = 1

4Activity 1: roll a die many timesАктивность 1: бросаем кубик много разБелсенділік 1: сүйекті көп рет лақтыр

Predict first: if you roll a fair die 600 times, about how many 6s? Then roll and watch the relative frequencies. The dashed line is \(\tfrac16\approx0.167\).Сначала предскажи: сколько примерно шестёрок будет за 600 бросков? Потом бросай и смотри на относительные частоты. Пунктир — это \(\tfrac16\approx0.167\).Алдымен болжа: 600 лақтыруда шамамен неше 6 түседі? Содан кейін лақтырып, салыстырмалы жиіліктерді бақыла. Үзік сызық — \(\tfrac16\approx0.167\).

123456

0

What happens to the bars when the number of rolls gets very big?Что происходит со столбиками, когда бросков становится очень много?Лақтыру саны өте көп болғанда бағандарға не болады?

5Theory 2: sample space and theoretical probabilityТеория 2: выборочное пространство и теоретическая вероятностьТеория 2: элементар оқиғалар кеңістігі және теориялық ықтималдық

Discuss (2 min)Обсудим (2 мин)Талқылайық (2 мин) A coin landed tails 10 times in a row. Aibek: “Next must be heads!” Dana: “It is still 50/50 — the coin has no memory.” Timur: “Maybe the coin is not fair.” Who is right? Монета 10 раз подряд упала решкой. Айбек: «Теперь точно орёл!» Дана: «Всё равно 50/50 — у монеты нет памяти». Тимур: «Может, монета нечестная». Кто прав? Тиын қатарынан 10 рет «сан» жағымен түсті. Айбек: «Енді міндетті түрде «елтаңба»!» Дана: «Бәрібір 50/50 — тиынның есте сақтау қабілеті жоқ». Тимур: «Мүмкін тиын әділ емес». Кім дұрыс?
Equally likely outcomesРавновозможные исходыТең ықтимал нәтижелер \[P(A)=\frac{n(A)}{n(U)}\qquad\qquad P(A')=1-P(A)\]
Example 2. A die is rolled. \(A\) = “a prime number”. Find \(P(A)\) and \(P(A')\).Пример 2. Бросают кубик. \(A\) = «простое число». Найди \(P(A)\) и \(P(A')\).2-мысал. Сүйек лақтырылады. \(A\) = «жай сан». \(P(A)\) және \(P(A')\) тап.
1\(U=\{1,2,3,4,5,6\},\ n(U)=6\)
2\(A=\{2,3,5\},\ n(A)=3\) 1 is not prime!1 — не простое число!1 — жай сан емес!
3\(P(A)=\dfrac36=\dfrac12,\qquad P(A')=1-\dfrac12=\dfrac12\) \(A'=\{1,4,6\}\)

Two dice: use a gridДва кубика: рисуем таблицу 6×6Екі сүйек: 6×6 торын саламыз

Each cell is one outcome, so \(n(U)=36\). Choose an event — the cells light up.Каждая клетка — один исход, поэтому \(n(U)=36\). Выбери событие — клетки подсветятся.Әр ұяшық — бір нәтиже, сондықтан \(n(U)=36\). Оқиғаны таңда — ұяшықтар жанады.

 

Exam trap: “or”Ловушка: «или»Тұзақ: «немесе» In probability “A or B” means “A, or B, or both”. Count each cell only once!В вероятности «A или B» значит «A, или B, или оба». Каждую клетку считаем один раз!Ықтималдықта «A немесе B» — «A, немесе B, немесе екеуі де». Әр ұяшықты бір рет санаймыз!
Example 3. Two dice are rolled. Find P(sum = 7) and P(at least one 6).Пример 3. Бросают два кубика. Найди P(сумма = 7) и P(хотя бы одна шестёрка).3-мысал. Екі сүйек лақтырылады. P(қосынды = 7) және P(ең болмағанда бір 6) тап.
1\(n(U)=6\times6=36\)
2sum 7: (1,6),(2,5),(3,4),(4,3),(5,2),(6,1)сумма 7: (1,6),(2,5),(3,4),(4,3),(5,2),(6,1)қосынды 7: (1,6),(2,5),(3,4),(4,3),(5,2),(6,1) → \(P=\dfrac{6}{36}=\dfrac16\)
3at least one 6: row 6 + column 6 = 6 + 6 − 1 = 11 (cell (6,6) once!)хотя бы одна 6: строка 6 + столбец 6 = 6 + 6 − 1 = 11 (клетка (6,6) один раз!)ең болмағанда бір 6: 6-жол + 6-баған = 6 + 6 − 1 = 11 ((6,6) бір рет!) → \(P=\dfrac{11}{36}\)

Two-way tablesТаблицы с двумя признаками (two-way tables)Екі белгілі кестелер (two-way tables)

Example 4. 120 students were asked how they get to school.Пример 4. 120 учеников спросили, как они добираются до школы.4-мысал. 120 оқушыдан мектепке қалай келетінін сұрады.
BusWalkCarTotal
Grade 1122182060
Grade 1225102560
Total472845120
a\(P(\text{walk})=\dfrac{28}{120}=\dfrac{7}{30}\) column total ÷ grand totalитог столбца ÷ общий итогбаған қорытындысы ÷ жалпы қорытынды
b\(P(\text{Grade 12 and car})=\dfrac{25}{120}=\dfrac{5}{24}\) one cellодна клеткабір ұяшық
c\(P(\text{Grade 11 or bus})=\dfrac{60+25}{120}=\dfrac{85}{120}=\dfrac{17}{24}\) all of Grade 11 + bus students of Grade 12 (do not count the 22 twice)весь 11 класс + автобус из 12 класса (22 не считаем дважды)бүкіл 11-сынып + 12-сыныптан автобус (22-ні екі рет санамаймыз)

Expected numberОжидаемое число (expected number)Күтілетін сан (expected number)

\[\text{expected number of times } A \text{ happens in } n \text{ trials}=np,\quad p=P(A)\]
Example 5. On any day P(rain) = 0.3. Find P(no rain) and the expected number of rainy days in 30 days.Пример 5. В любой день P(дождь) = 0.3. Найди P(нет дождя) и ожидаемое число дождливых дней за 30 дней.5-мысал. Кез келген күні P(жаңбыр) = 0.3. P(жаңбыр жоқ) және 30 күндегі жаңбырлы күндердің күтілетін санын тап.
1\(P(\text{no rain})=1-0.3=0.7\) complementпротивоположное событиеқарама-қарсы оқиға
2\(np=30\times0.3=9\) we expect about 9 rainy days (not exactly 9!)ждём примерно 9 дождливых дней (не обязательно ровно 9!)шамамен 9 жаңбырлы күн күтеміз (дәл 9 емес!)
Casio Answers can stay as fractions. To change \(\tfrac{17}{24}\) to a decimal press S⇔D. Remember: Paper 1 is without a calculator — practise simplifying fractions by hand. Ответ можно оставить дробью. Чтобы перевести \(\tfrac{17}{24}\) в десятичную, нажми S⇔D. Помни: Paper 1 — без калькулятора, тренируйся сокращать дроби руками. Жауапты бөлшек түрінде қалдыруға болады. \(\tfrac{17}{24}\)-ті ондық бөлшекке ауыстыру үшін S⇔D бас. Есте сақта: Paper 1 — калькуляторсыз, бөлшекті қолмен қысқартуды жаттық.

6Formulas of the lessonФормулы урокаСабақтың формулалары

FormulaФормулаФормулаIn formula booklet?Есть в formula booklet?Formula booklet-те бар ма?
\(P(A)=\dfrac{n(A)}{n(U)}\)YesДаИә
\(P(A)+P(A')=1\)YesДаИә
expected numberожидаемое числокүтілетін сан \(=np\)No — remember it!Нет — запомни!Жоқ — есте сақта!
relative frequency = frequency ÷ trialsотносит. частота = частота ÷ число испытанийсалыст. жиілік = жиілік ÷ сынақ саныNo — understand it!Нет — пойми!Жоқ — түсін!

7ProblemsЗадачиЕсептер

1A bag has 4 red, 5 blue and 3 green balls. One ball is taken at random. Find P(blue), P(not green), P(red or green).В мешке 4 красных, 5 синих и 3 зелёных шара. Наугад берут один. Найди P(синий), P(не зелёный), P(красный или зелёный).Қапта 4 қызыл, 5 көк және 3 жасыл доп бар. Кездейсоқ біреуі алынады. P(көк), P(жасыл емес), P(қызыл немесе жасыл) тап.

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
\(n(U)=12\). \(P(\text{blue})=\dfrac{5}{12}\), \(P(\text{not green})=1-\dfrac{3}{12}=\dfrac34\), \(P(\text{red or green})=\dfrac{4+3}{12}=\dfrac{7}{12}\).

2A fair spinner has 8 equal sectors numbered 1 to 8. Find P(even), P(greater than 5), P(prime).Честная вертушка с 8 равными секторами 1–8. Найди P(чётное), P(больше 5), P(простое).Әділ айналмалы тақтада 1–8 нөмірленген 8 тең сектор бар. P(жұп), P(5-тен үлкен), P(жай сан) тап.

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
\(P(\text{even})=\dfrac48=\dfrac12\); \(\{6,7,8\}\): \(\dfrac38\); primes \(\{2,3,5,7\}\): \(\dfrac48=\dfrac12\).

3Two coins are tossed. List the sample space. Find P(exactly one head) and P(at least one head).Подбрасывают две монеты. Запиши выборочное пространство. Найди P(ровно один орёл) и P(хотя бы один орёл).Екі тиын лақтырылады. Элементар оқиғалар кеңістігін жаз. P(дәл бір елтаңба) және P(ең болмағанда бір елтаңба) тап.

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
\(U=\{HH,HT,TH,TT\}\). \(P(\text{exactly one }H)=\dfrac24=\dfrac12\). \(P(\text{at least one }H)=1-P(TT)=1-\dfrac14=\dfrac34\).

4A basketball player scored 36 of her last 50 free throws. Estimate the probability that she scores the next one. How many would you expect her to score in 25 throws?Баскетболистка забила 36 из последних 50 штрафных. Оцени вероятность, что она забьёт следующий. Сколько попаданий ожидать из 25 бросков?Баскетболшы соңғы 50 айып лақтырудың 36-сын түсірді. Келесісін түсіру ықтималдығын бағала. 25 лақтыруда нешеуін түсіреді деп күтуге болады?

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
\(P\approx\dfrac{36}{50}=0.72\). Expected: \(np=25\times0.72=18\).

5Two dice are rolled. Find P(the difference of the numbers is 2) and P(the product is even).Бросают два кубика. Найди P(разность чисел равна 2) и P(произведение чётное).Екі сүйек лақтырылады. P(сандардың айырмасы 2) және P(көбейтіндісі жұп) тап.

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
Difference 2: (1,3),(3,1),(2,4),(4,2),(3,5),(5,3),(4,6),(6,4) → \(\dfrac{8}{36}=\dfrac29\).
Product even = not (both odd): \(1-\dfrac{3\times3}{36}=1-\dfrac{9}{36}=\dfrac34\).

8Exam-style questionЭкзаменационная задачаЕмтихан есебі

Paper 1 — no calculator

On a Monday at an amusement park, a sample of 40 visitors was randomly selected as they were leaving the park. They were asked how many times that day they had been on a ride called The Dragon. This information is summarized in the following frequency table.

Number of rides01234
Frequency6161323

It can be assumed that this sample is representative of all visitors to the park for the following day.

(a) For the following day, Tuesday, estimate

  (i) the probability that a randomly selected visitor will ride The Dragon; [2]

  (ii) the expected number of times a visitor will ride The Dragon. [2]

It is known that 1000 visitors will attend the amusement park on Tuesday. The Dragon can carry a maximum of 10 people each time it runs.

(b) Estimate the minimum number of times The Dragon must run to satisfy demand. [2]

Подсказка: (a)(i) — «ride» значит «хотя бы 1 раз»; (a)(ii) — среднее число катаний на одного посетителя.Кеңес: (a)(i) — «ride» «ең болмағанда 1 рет» дегенді білдіреді; (a)(ii) — бір келушіге шаққандағы орташа саны.

Show solution and markschemeПоказать решение и markschemeШешім мен markscheme

(a)(i) riders \(=16+13+2+3=34\) (or \(40-6\)) (M1)   \(P=\dfrac{34}{40}\ \left(=\dfrac{17}{20}\right)\) A1

(a)(ii) \(\dfrac{0\times6+1\times16+2\times13+3\times2+4\times3}{40}\) (M1) \(=\dfrac{60}{40}=1.5\) A1

(b) \(1.5\times1000=1500\) rides (M1); \(1500\div10=150\) times A1

Typical mistakes: giving the mode (1) instead of the mean in (a)(ii); using the probability 0.85 instead of 1.5 in (b).Частые ошибки: в (a)(ii) пишут моду (1) вместо среднего; в (b) берут вероятность 0.85 вместо 1.5.Жиі қателер: (a)(ii)-де орташа орнына мода (1) жазады; (b)-да 1.5 орнына 0.85 ықтималдықты алады.

IB Questionbank 23M.1.SL.TZ1.3

9Mini-testМини-тестШағын тест

1. The probability of an impossible event is…Вероятность невозможного события равна…Мүмкін емес оқиғаның ықтималдығы…

2. \(P(A)=0.35\). \(P(A')=\)?

3. A die is rolled. P(number greater than 4) = ?Бросают кубик. P(число больше 4) = ?Сүйек лақтырылады. P(4-тен үлкен сан) = ?

4. P(goal) = 0.2. Expected goals in 40 shots?P(гол) = 0.2. Сколько голов ожидать из 40 ударов?P(гол) = 0.2. 40 соққыда неше гол күтіледі?

10Summary — remember thisИтог — запомниҚорытынды — есте сақта

Back to the coin: Dana is right for a fair coin — each toss is new. But if tails keeps coming again and again, Timur's idea (an unfair coin) becomes reasonable: that is experimental probability!Вернёмся к монете: для честной монеты права Дана — каждый бросок новый. Но если решка выпадает снова и снова, мысль Тимура (нечестная монета) становится разумной — это и есть экспериментальная вероятность!Тиынға қайта оралайық: әділ тиын үшін Дана дұрыс — әр лақтыру жаңа. Бірақ «сан» қайта-қайта түсе берсе, Тимурдың ойы (әділ емес тиын) орынды болады — бұл эксперименттік ықтималдық!

11HomeworkДомашнее заданиеҮй тапсырмасы