Math AA SL · 4.6

Venn diagrams and the addition rule Диаграммы Венна и правило сложения Венн диаграммалары және қосу ережесі

Topic 4 · Probability · Lesson 2 · 40 minutes Topic 4 · Probability · Урок 2 · 40 минут Topic 4 · Probability · 2-сабақ · 40 минут

1Lesson goalsЦели урокаСабақтың мақсаттары

  1. Read and use \(A\cap B\), \(A\cup B\) and \(A'\) on a Venn diagram. Читать и использовать \(A\cap B\), \(A\cup B\) и \(A'\) на диаграмме Венна (Venn diagram). Венн диаграммасында (Venn diagram) \(A\cap B\), \(A\cup B\) және \(A'\) оқу және қолдану.
  2. Complete a Venn diagram from a story: middle first. Заполнять диаграмму Венна по условию задачи: сначала середина. Есептің шарты бойынша Венн диаграммасын толтыру: алдымен ортасы.
  3. Use the addition rule \(P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)\). Применять правило сложения (addition rule) \(P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)\). Қосу ережесін (addition rule) \(P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)\) қолдану.
  4. Determine if two events are mutually exclusive. Определять, являются ли события несовместными (mutually exclusive). Оқиғалардың үйлесімсіз (mutually exclusive) екенін анықтау.

2Warm-up: last lessonРазминка: прошлый урокЖаттығу: өткен сабақ

1. A die is rolled. P(number less than 3) = ?Бросают кубик. P(число меньше 3) = ?Сүйек лақтырылады. P(3-тен кіші сан) = ?

2. \(P(A)=0.3\). \(P(A')=\)?

3. Two dice are rolled. P(a double) = ?Бросают два кубика. P(дубль, одинаковые числа) = ?Екі сүйек лақтырылады. P(бірдей сандар) = ?

3Venn diagramsДиаграммы ВеннаВенн диаграммалары

A café asks 30 students: “Do you drink tea? Do you drink coffee?” Some drink both, some drink neither. A Venn diagram shows all four groups in one picture. Кафе спросило 30 учеников: «Пьёшь чай? Пьёшь кофе?» Кто-то пьёт и то и другое, кто-то — ничего. Диаграмма Венна показывает все четыре группы на одной картинке. Кафе 30 оқушыдан сұрады: «Шай ішесің бе? Кофе ішесің бе?» Біреулер екеуін де ішеді, біреулер ешқайсысын ішпейді. Венн диаграммасы төрт топтың бәрін бір суретте көрсетеді.

SymbolСимволБелгіRead itКак читатьҚалай оқимызMeaningСмыслМағынасы
\(U\)universal setвсё множество (universal set)әмбебап жиын (universal set)everybody / all outcomes (the rectangle)все / все исходы (прямоугольник)барлығы / барлық нәтижелер (тіктөртбұрыш)
\(A\cap B\)A intersection B, “A and B”пересечение (intersection), «A и B»қиылысу (intersection), «A және B»in both circles (the middle)в обоих кругах (середина)екі шеңберде де (ортасы)
\(A\cup B\)A union B, “A or B”объединение (union), «A или B»бірігу (union), «A немесе B»in A, or in B, or both (everything inside the circles)в A, или в B, или в обоих (всё внутри кругов)A-да, немесе B-да, немесе екеуінде (шеңберлердің ішіндегі бәрі)
\(A'\)A complement, “not A”дополнение (complement), «не A»толықтауыш (complement), «A емес»everything outside circle Aвсё вне круга AA шеңберінің сыртындағы бәрі
\(A\cap B\)
\(A\cup B\)
\(A'\)
\(A\cap B'\) — “A but not B”, “only A”«A, но не B», «только A»«A, бірақ B емес», «тек A»
How to fill a Venn diagram (3 steps)Как заполнять диаграмму Венна (3 шага)Венн диаграммасын қалай толтырамыз (3 қадам)
  1. Middle first: write \(n(A\cap B)\).Сначала середина: пишем \(n(A\cap B)\).Алдымен ортасы: \(n(A\cap B)\) жазамыз.
  2. Then “only” parts: A only \(=n(A)-\)middle, B only \(=n(B)-\)middle.Потом «только»: только A \(=n(A)-\)середина, только B \(=n(B)-\)середина.Содан кейін «тек»: тек A \(=n(A)-\)ортасы, тек B \(=n(B)-\)ортасы.
  3. Outside last: total \(-\) all numbers in the circles. Check: the four numbers add up to the total.Снаружи — в конце: всего \(-\) все числа в кругах. Проверка: четыре числа в сумме дают «всего».Сырты — соңында: барлығы \(-\) шеңберлердегі барлық сандар. Тексеру: төрт санның қосындысы = барлығы.
Example 1. 30 students: 18 drink tea (T), 15 drink coffee (C), 7 drink both. Draw a Venn diagram. Find P(T ∩ C), P(T ∪ C), P(neither), P(exactly one).Пример 1. 30 учеников: 18 пьют чай (T), 15 пьют кофе (C), 7 пьют и то и другое. Нарисуй диаграмму Венна. Найди P(T ∩ C), P(T ∪ C), P(ни то ни другое), P(ровно одно).1-мысал. 30 оқушы: 18-і шай (T), 15-і кофе (C) ішеді, 7-еуі екеуін де ішеді. Венн диаграммасын сал. P(T ∩ C), P(T ∪ C), P(ешқайсысы), P(дәл біреуі) тап.
1middle = 7середина = 7ортасы = 7
2T only = 18 − 7 = 11; C only = 15 − 7 = 8только T = 18 − 7 = 11; только C = 15 − 7 = 8тек T = 18 − 7 = 11; тек C = 15 − 7 = 8
3outside = 30 − 11 − 7 − 8 = 4. Check: 11 + 7 + 8 + 4 = 30 ✓снаружи = 30 − 11 − 7 − 8 = 4. Проверка: 11 + 7 + 8 + 4 = 30 ✓сырты = 30 − 11 − 7 − 8 = 4. Тексеру: 11 + 7 + 8 + 4 = 30 ✓
4\(P(T\cap C)=\dfrac{7}{30}\qquad P(T\cup C)=\dfrac{11+7+8}{30}=\dfrac{26}{30}=\dfrac{13}{15}\)
5\(P(\text{neither})=\dfrac{4}{30}=\dfrac{2}{15}\qquad P(\text{exactly one})=\dfrac{11+8}{30}=\dfrac{19}{30}\) “exactly one” = without the middle«ровно одно» — без середины«дәл біреуі» — ортасынсыз
Example 2. We can also write probabilities in a Venn diagram. \(P(A)=0.5,\ P(B)=0.4,\ P(A\cap B)=0.15\). Find \(P(A\cap B')\) and \(P(A'\cap B')\).Пример 2. В диаграмму Венна можно писать и вероятности. \(P(A)=0.5,\ P(B)=0.4,\ P(A\cap B)=0.15\). Найди \(P(A\cap B')\) и \(P(A'\cap B')\).2-мысал. Венн диаграммасына ықтималдықтарды да жазуға болады. \(P(A)=0.5,\ P(B)=0.4,\ P(A\cap B)=0.15\). \(P(A\cap B')\) және \(P(A'\cap B')\) тап.
1middle 0.15; A only 0.5 − 0.15 = 0.35; B only 0.4 − 0.15 = 0.25середина 0.15; только A 0.5 − 0.15 = 0.35; только B 0.4 − 0.15 = 0.25ортасы 0.15; тек A 0.5 − 0.15 = 0.35; тек B 0.4 − 0.15 = 0.25
2outside = 1 − 0.35 − 0.15 − 0.25 = 0.25снаружи = 1 − 0.35 − 0.15 − 0.25 = 0.25сырты = 1 − 0.35 − 0.15 − 0.25 = 0.25 total probability is 1вся вероятность = 1барлық ықтималдық = 1
3\(P(A\cap B')=0.35,\qquad P(A'\cap B')=0.25\)

4Activity: Venn builder (class survey)Активность: строим диаграмму Венна (опрос класса)Белсенділік: Венн диаграммасын құрамыз (сынып сауалнамасы)

Your teacher asks two questions, for example: “Who has a brother? (A)” and “Who has a sister? (B)”. Count the hands and type the numbers. Then choose an event — the region lights up and you see the probability. Учитель задаёт два вопроса, например: «У кого есть брат? (A)» и «У кого есть сестра? (B)». Посчитайте руки и впишите числа. Потом выберите событие — область подсветится, и вы увидите вероятность. Мұғалім екі сұрақ қояды, мысалы: «Кімнің ағасы немесе інісі бар? (A)» және «Кімнің әпкесі немесе сіңлісі бар? (B)». Қолдарды санап, сандарды жазыңдар. Содан кейін оқиғаны таңдаңдар — аймақ жанады және ықтималдық шығады.

 

Try: make \(n(A\cap B)\) bigger than \(n(A)\). What happens? Why is it impossible?Попробуй: сделай \(n(A\cap B)\) больше, чем \(n(A)\). Что случилось? Почему так нельзя?Байқап көр: \(n(A\cap B)\)-ны \(n(A)\)-дан үлкен қыл. Не болды? Неге бұлай болмайды?

5The addition ruleПравило сложенияҚосу ережесі

If we add \(P(A)+P(B)\), the middle is counted two times. So we take it away once:Если сложить \(P(A)+P(B)\), середина посчитана два раза. Поэтому один раз её вычитаем:\(P(A)+P(B)\) қоссақ, ортасы екі рет саналады. Сондықтан оны бір рет алып тастаймыз:

\[P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)\]

Check with Example 1: \(\tfrac{18}{30}+\tfrac{15}{30}-\tfrac{7}{30}=\tfrac{26}{30}\) ✓ — the same as counting in the diagram.Проверим на примере 1: \(\tfrac{18}{30}+\tfrac{15}{30}-\tfrac{7}{30}=\tfrac{26}{30}\) ✓ — как и по диаграмме.1-мысалмен тексерейік: \(\tfrac{18}{30}+\tfrac{15}{30}-\tfrac{7}{30}=\tfrac{26}{30}\) ✓ — диаграммадағыдай.

Example 3. \(P(A)=0.6,\ P(B)=0.3,\ P(A\cup B)=0.7\). Find \(P(A\cap B)\).Пример 3. \(P(A)=0.6,\ P(B)=0.3,\ P(A\cup B)=0.7\). Найди \(P(A\cap B)\).3-мысал. \(P(A)=0.6,\ P(B)=0.3,\ P(A\cup B)=0.7\). \(P(A\cap B)\) тап.
1\(0.7=0.6+0.3-P(A\cap B)\) write the rule, put in the numbersпишем правило, подставляем числаережені жазып, сандарды қоямыз
2\(0.7=0.9-P(A\cap B)\ \Rightarrow\ P(A\cap B)=0.9-0.7=0.2\)

Mutually exclusive eventsНесовместные события (mutually exclusive)Үйлесімсіз оқиғалар (mutually exclusive)

Events are mutually exclusive if they cannot happen together. The circles do not overlap: there is no middle.События несовместные (mutually exclusive), если они не могут случиться одновременно. Круги не пересекаются: середины нет.Оқиғалар бір мезгілде бола алмаса, олар үйлесімсіз (mutually exclusive). Шеңберлер қиылыспайды: ортасы жоқ.

\[P(A\cap B)=0\qquad\Rightarrow\qquad P(A\cup B)=P(A)+P(B)\]
Example 4. A card is taken at random from cards numbered 1 to 20. A = “multiple of 5”, B = “less than 4”, E = “even”.
(a) Are A and B mutually exclusive? Find P(A ∪ B). (b) Are A and E mutually exclusive? Find P(A ∪ E).
Пример 4. Наугад берут одну карточку из карточек с числами от 1 до 20. A = «кратно 5», B = «меньше 4», E = «чётное».
(a) Несовместны ли A и B? Найди P(A ∪ B). (b) Несовместны ли A и E? Найди P(A ∪ E).
4-мысал. 1-ден 20-ға дейін нөмірленген карточкалардан кездейсоқ біреуі алынады. A = «5-ке еселік», B = «4-тен кіші», E = «жұп».
(a) A мен B үйлесімсіз бе? P(A ∪ B) тап. (b) A мен E үйлесімсіз бе? P(A ∪ E) тап.
a\(A=\{5,10,15,20\},\ B=\{1,2,3\}\). No common numbers → mutually exclusive.Общих чисел нет → несовместные.Ортақ сан жоқ → үйлесімсіз. \(P(A\cup B)=\dfrac{4}{20}+\dfrac{3}{20}=\dfrac{7}{20}\)
b\(A\cap E=\{10,20\}\neq\varnothing\) → NOT mutually exclusive.НЕ несовместные.үйлесімсіз ЕМЕС. \(P(A\cup E)=\dfrac{4}{20}+\dfrac{10}{20}-\dfrac{2}{20}=\dfrac{12}{20}=\dfrac35\)
Where students lose marksГде теряют баллыҰпайды қайда жоғалтады
  • Forgetting to subtract \(P(A\cap B)\) → answer bigger than it should be (sometimes bigger than 1!).Забыли вычесть \(P(A\cap B)\) → ответ слишком большой (иногда больше 1!).\(P(A\cap B)\)-ны алуды ұмытады → жауап тым үлкен (кейде 1-ден де үлкен!).
  • Writing \(n(A)=18\) in circle A when 7 are already in the middle. Middle first!Пишут \(n(A)=18\) в круг A, хотя 7 уже в середине. Сначала середина!Ортасында 7 тұрса да, A шеңберіне \(n(A)=18\) жазады. Алдымен ортасы!
  • Forgetting the number outside the circles.Забывают число снаружи кругов.Шеңберлердің сыртындағы санды ұмытады.
  • “Mutually exclusive?” — you must give a reason: “\(P(A\cap B)\neq0\)” or “\(n(A\cap B)=10\neq0\)”.«Несовместны ли?» — обязательно нужна причина: «\(P(A\cap B)\neq0\)» или «\(n(A\cap B)=10\neq0\)».«Үйлесімсіз бе?» — себебін міндетті түрде жаз: «\(P(A\cap B)\neq0\)» немесе «\(n(A\cap B)=10\neq0\)».
TOK In everyday speech “tea or coffee?” usually means one of them, not both. In mathematics “A or B” always includes both. Why does mathematics need words with one exact meaning? В жизни «чай или кофе?» обычно значит что-то одно, не оба. В математике «A или B» всегда включает оба. Зачем математике слова только с одним точным смыслом? Күнделікті өмірде «шай ма, кофе ме?» әдетте біреуі, екеуі емес дегенді білдіреді. Математикада «A немесе B» әрқашан екеуін де қамтиды. Математикаға неге бір ғана нақты мағынасы бар сөздер керек?

6Formulas of the lessonФормулы урокаСабақтың формулалары

FormulaФормулаФормулаIn formula booklet?Есть в formula booklet?Formula booklet-те бар ма?
\(P(A\cup B)=P(A)+P(B)-P(A\cap B)\)YesДаИә
mutually exclusive:несовместные:үйлесімсіз: \(P(A\cup B)=P(A)+P(B)\)YesДаИә
mutually exclusive meansнесовместные значитүйлесімсіз дегеніміз \(P(A\cap B)=0\)No — remember it!Нет — запомни!Жоқ — есте сақта!
\(P(A)+P(A')=1\)YesДаИә
filling a Venn diagram: middle → only → outsideзаполнение диаграммы: середина → «только» → снаружидиаграмманы толтыру: ортасы → «тек» → сыртыNo — practise it!Нет — тренируйся!Жоқ — жаттық!

7ProblemsЗадачиЕсептер

1Use the Venn diagram. Find \(P(A)\), \(P(A\cap B)\), \(P(A\cup B)\), \(P(B')\).По диаграмме Венна найди \(P(A)\), \(P(A\cap B)\), \(P(A\cup B)\), \(P(B')\).Венн диаграммасы бойынша \(P(A)\), \(P(A\cap B)\), \(P(A\cup B)\), \(P(B')\) тап.

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
\(n(U)=9+5+6+4=24\).
\(P(A)=\dfrac{9+5}{24}=\dfrac{14}{24}=\dfrac{7}{12}\), \(P(A\cap B)=\dfrac{5}{24}\), \(P(A\cup B)=\dfrac{9+5+6}{24}=\dfrac{20}{24}=\dfrac56\), \(P(B')=\dfrac{9+4}{24}=\dfrac{13}{24}\).

2\(P(A)=0.45,\ P(B)=0.3,\ P(A\cap B)=0.1\). Find \(P(A\cup B)\), \(P(A\cap B')\) and \(P(A'\cap B')\).Найди \(P(A\cup B)\), \(P(A\cap B')\) и \(P(A'\cap B')\).\(P(A\cup B)\), \(P(A\cap B')\) және \(P(A'\cap B')\) тап.

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
\(P(A\cup B)=0.45+0.3-0.1=0.65\).
\(P(A\cap B')=0.45-0.1=0.35\) (A only).
\(P(A'\cap B')=1-0.65=0.35\) (outside).

3A and B are mutually exclusive. \(P(A)=0.25\), \(P(A\cup B)=0.6\). Find \(P(B)\) and \(P(A'\cap B')\).A и B несовместные. \(P(A)=0.25\), \(P(A\cup B)=0.6\). Найди \(P(B)\) и \(P(A'\cap B')\).A мен B үйлесімсіз. \(P(A)=0.25\), \(P(A\cup B)=0.6\). \(P(B)\) және \(P(A'\cap B')\) тап.

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
\(P(A\cup B)=P(A)+P(B)\Rightarrow 0.6=0.25+P(B)\Rightarrow P(B)=0.35\).
\(P(A'\cap B')=1-0.6=0.4\).

4In a class of 28 students, 15 play football, 12 play volleyball and 6 play neither. Draw a Venn diagram. Find P(plays both) and P(plays exactly one).В классе 28 учеников: 15 играют в футбол, 12 — в волейбол, 6 — ни во что. Нарисуй диаграмму Венна. Найди P(играет в оба) и P(играет ровно в один).Сыныпта 28 оқушы: 15-і футбол, 12-сі волейбол ойнайды, 6-уы ешқайсысын ойнамайды. Венн диаграммасын сал. P(екеуін де ойнайды) және P(дәл біреуін ойнайды) тап.

Show solutionПоказать решениеШешімін көрсету
In the circles: 28 − 6 = 22. Both = 15 + 12 − 22 = 5.В кругах: 28 − 6 = 22. Оба = 15 + 12 − 22 = 5.Шеңберлерде: 28 − 6 = 22. Екеуі де = 15 + 12 − 22 = 5.
Football only 10, volleyball only 7, outside 6. Check: 10 + 5 + 7 + 6 = 28 ✓Только футбол 10, только волейбол 7, снаружи 6. Проверка: 10 + 5 + 7 + 6 = 28 ✓Тек футбол 10, тек волейбол 7, сырты 6. Тексеру: 10 + 5 + 7 + 6 = 28 ✓
\(P(\text{both})=\dfrac{5}{28}\), \(P(\text{exactly one})=\dfrac{10+7}{28}=\dfrac{17}{28}\).

8Exam-style questionЭкзаменационная задачаЕмтихан есебі

Paper 1 — no calculator

In a group of 50 students, 32 study Biology (\(B\)), 20 study Chemistry (\(C\)) and 8 study neither of these subjects.

(a) Find the number of students who study both Biology and Chemistry. [2]

(b) Copy and complete the following Venn diagram. [2]

A student is chosen at random from the group.

(c) Find the probability that the student studies

  (i) exactly one of these subjects; [2]

  (ii) Chemistry but not Biology. [1]

(d) Determine whether the events \(B\) and \(C\) are mutually exclusive. Justify your answer. [2]

Подсказка: (a) — сначала найди, сколько учеников внутри кругов: 50 − 8. «Determine… Justify» — нужен ответ «да/нет» и причина.Кеңес: (a) — алдымен шеңберлердің ішінде неше оқушы бар екенін тап: 50 − 8. «Determine… Justify» — «иә/жоқ» жауабы және себебі керек.

Show solution and markschemeПоказать решение и markschemeШешім мен markscheme

(a) \(32+20-x=50-8\)  or  \(32+20-42\) (M1)   \(x=10\) A1

(b) Biology only 22, both 10, Chemistry only 10, outside 8 A1A1 (A1 for the middle and outside, A1 for 22 and 10; follow through from (a))

(c)(i) \(\dfrac{22+10}{50}\) (M1) \(=\dfrac{32}{50}\ \left(=\dfrac{16}{25}\right)\) A1

(c)(ii) \(\dfrac{10}{50}\ \left(=\dfrac15\right)\) A1

(d) not mutually exclusive A1, because \(P(B\cap C)=\dfrac{10}{50}\neq0\) (or \(n(B\cap C)=10\neq0\)) R1 Do not award A1R0.

Total [9]. Question written in IB style for this lesson.Всего [9]. Задача составлена в стиле IB для этого урока.Барлығы [9]. Есеп осы сабаққа IB стилінде құрастырылды.

9Mini-testМини-тестШағын тест

1. \(P(A)=0.4,\ P(B)=0.5,\ P(A\cap B)=0.2\). \(P(A\cup B)=\)?

2. A and B are mutually exclusive. This means…A и B несовместные. Это значит…A мен B үйлесімсіз. Бұл дегеніміз…

3. Venn diagram: A only 4, both 3, B only 5, outside 8. \(P(A\cap B')=\)?Диаграмма Венна: только A — 4, оба — 3, только B — 5, снаружи — 8. \(P(A\cap B')=\)?Венн диаграммасы: тек A — 4, екеуі де — 3, тек B — 5, сырты — 8. \(P(A\cap B')=\)?

4. Which one means “A but not B”?Что значит «A, но не B»?Қайсысы «A, бірақ B емес» дегенді білдіреді?

10Summary — remember thisИтог — запомниҚорытынды — есте сақта

Next lesson: tree diagrams and conditional probability.Следующий урок: деревья вероятностей и условная вероятность.Келесі сабақ: ықтималдық ағаштары және шартты ықтималдық.

11HomeworkДомашнее заданиеҮй тапсырмасы