Electromagnetic induction: flux, Faraday's law, Lenz's law Электромагнитная индукция: поток, закон Фарадея, закон Ленца Электромагниттік индукция: ағын, Фарадей заңы, Ленц заңы
D.4 Electromagnetic induction · Lesson 1 · 40 minutes D.4 Electromagnetic induction · Урок 1 · 40 минут D.4 Electromagnetic induction · 1-сабақ · 40 минут
1 Lesson goalsЦели урокаСабақтың мақсаттары
By the end of the lesson you can: К концу урока ты умеешь: Сабақтың соңында сен:
- Calculate magnetic flux \(\Phi = BA\cos\theta\) and flux linkage \(N\Phi\) (unit: Wb). Вычислять магнитный поток (magnetic flux) \(\Phi = BA\cos\theta\) и потокосцепление (flux linkage) \(N\Phi\), единица Wb. Магнит ағынын (magnetic flux) \(\Phi = BA\cos\theta\) және ағынтүйісуді (flux linkage) \(N\Phi\) есептей аласың, бірлігі Wb.
- State Faraday's law and calculate the induced emf: \(\varepsilon=-N\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t}\). Сформулировать закон Фарадея (Faraday's law) и вычислить ЭДС индукции (induced emf): \(\varepsilon=-N\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t}\). Фарадей заңын (Faraday's law) тұжырымдай аласың және индукция ЭҚК-ін (induced emf) есептей аласың: \(\varepsilon=-N\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t}\).
- Use Lenz's law to find the direction of the induced current and explain it with conservation of energy. Применять закон Ленца (Lenz's law), чтобы найти направление индукционного тока, и объяснять его через сохранение энергии (conservation of energy). Индукциялық токтың бағытын табу үшін Ленц заңын (Lenz's law) қолдана аласың және оны энергияның сақталуы (conservation of energy) арқылы түсіндіре аласың.
- Know the scoring phrases for the markscheme: "change in flux linkage", "rate of change", "opposes the change". Знать слова, за которые ставят баллы в markscheme: «change in flux linkage», «rate of change», «opposes the change». Markscheme-де балл беретін сөз тіркестерін білесің: "change in flux linkage", "rate of change", "opposes the change".
2 Physics around usФизика вокруг насАйналадағы физика
Drop a strong magnet down a copper tube. Copper is not magnetic, yet the magnet falls very slowly, as if something holds it back. What holds it? The same idea works wireless phone chargers, induction cooktops and the generators in power stations. Today we find the rules. Брось сильный магнит в медную трубку. Медь не магнитная, но магнит падает очень медленно, будто его что-то держит. Что его держит? Та же идея работает в беспроводных зарядках, индукционных плитах и генераторах электростанций. Сегодня разберём правила. Күшті магнитті мыс түтіктің ішіне тастап көр. Мыс магнитті емес, бірақ магнит өте баяу құлайды, оны бірдеңе ұстап тұрғандай. Оны не ұстап тұр? Дәл сол идея сымсыз зарядтағышта, индукциялық плитада және электр станцияларының генераторларында жұмыс істейді. Бүгін ережелерін табамыз.
3 TheoryТеорияТеория
- Magnetic field strength (flux density) \(B\) is measured in tesla (T).Индукция магнитного поля (magnetic flux density) \(B\) измеряется в теслах (T).Магнит өрісінің индукциясы (magnetic flux density) \(B\) тесламен (T) өлшенеді.
- Field into the page: ⊗ (cross). Field out of the page: ⊙ (dot).Поле «в страницу»: ⊗ (крестик). Поле «из страницы»: ⊙ (точка).Өріс «бетке қарай»: ⊗ (айқыш). Өріс «беттен шығады»: ⊙ (нүкте).
- A wire with current in a magnetic field feels a force: \(F = BIL\sin\theta\).На провод с током в магнитном поле действует сила: \(F = BIL\sin\theta\).Магнит өрісіндегі тогы бар сымға күш әсер етеді: \(F = BIL\sin\theta\).
- Coil poles (grip rule): curl the fingers of your right hand along the current; the thumb points to the north pole of the coil.Полюса катушки (правило правой руки): согни пальцы правой руки по направлению тока, большой палец покажет северный полюс катушки.Катушка полюстері (оң қол ережесі): оң қолдың саусақтарын ток бағытымен бүкте, бас бармақ катушканың солтүстік полюсін көрсетеді.
3.1 Magnetic flux 3.1 Магнитный поток (magnetic flux) 3.1 Магнит ағыны (magnetic flux)
Magnetic flux tells us "how much magnetic field passes through a surface". Think of field lines going through a window: more lines through the window = more flux. Магнитный поток показывает, «сколько магнитного поля проходит через поверхность». Представь линии поля, идущие через окно: больше линий через окно = больше поток. Магнит ағыны бетті «қанша магнит өрісі тесіп өтетінін» көрсетеді. Өріс сызықтары терезеден өтіп жатыр деп елестет: терезеден көп сызық өтсе, ағын да көп.
- \(\Phi\) — magnetic flux, unit weber (Wb); \(1\ \text{Wb} = 1\ \text{T m}^2\)\(\Phi\) — магнитный поток, единица вебер (Wb); \(1\ \text{Wb} = 1\ \text{T m}^2\)\(\Phi\) — магнит ағыны, бірлігі вебер (Wb); \(1\ \text{Wb} = 1\ \text{T m}^2\)
- \(B\) — magnetic flux density (T); \(A\) — area of the coil (m²)\(B\) — магнитная индукция (T); \(A\) — площадь катушки (m²)\(B\) — магнит индукциясы (T); \(A\) — катушка ауданы (m²)
- \(\theta\) — angle between the field \(B\) and the normal to the coil\(\theta\) — угол между полем \(B\) и нормалью (normal) к катушке\(\theta\) — \(B\) өрісі мен катушкаға жүргізілген нормаль (normal) арасындағы бұрыш
3.2 Flux linkage 3.2 Потокосцепление (flux linkage) 3.2 Ағынтүйісу (flux linkage)
A coil has \(N\) turns. Each turn has the same flux \(\Phi\). All turns together give the flux linkage: У катушки \(N\) витков. Через каждый виток проходит один и тот же поток \(\Phi\). Все витки вместе дают потокосцепление (flux linkage): Катушкада \(N\) орам бар. Әр орам арқылы бірдей \(\Phi\) ағыны өтеді. Барлық орамдар бірге ағынтүйісуді (flux linkage) береді:
3.3 Faraday's law 3.3 Закон Фарадея (Faraday's law) 3.3 Фарадей заңы (Faraday's law)
No change in flux linkage = no emf. A big flux alone gives nothing. Only a change gives emf. A faster change gives a bigger emf. There are three ways to change \(\Phi = BA\cos\theta\): Потокосцепление не меняется = ЭДС нет. Большой поток сам по себе ничего не даёт. ЭДС даёт только изменение. Чем быстрее изменение, тем больше ЭДС. Есть три способа изменить \(\Phi = BA\cos\theta\): Ағынтүйісу өзгермесе, ЭҚК жоқ. Үлкен ағынның өзі ештеңе бермейді. ЭҚК-ті тек өзгеріс береді. Өзгеріс тез болса, ЭҚК үлкен. \(\Phi = BA\cos\theta\) шамасын өзгертудің үш тәсілі бар:
- change \(B\) (move a magnet, change the current of an electromagnet);менять \(B\) (двигать магнит, менять ток электромагнита);\(B\)-ны өзгерту (магнитті жылжыту, электромагнит тогын өзгерту);
- change \(A\) (squeeze or stretch the coil);менять \(A\) (сжимать или растягивать катушку);\(A\)-ны өзгерту (катушканы қысу немесе созу);
- change \(\theta\) (rotate the coil).менять \(\theta\) (поворачивать катушку).\(\theta\)-ны өзгерту (катушканы бұру).
Here \(\Delta\Phi\) is "final minus initial". For the size of the emf we use \(\varepsilon = N\Delta\Phi/\Delta t\) and find the direction with Lenz's law. Здесь \(\Delta\Phi\) — «конечное минус начальное». Для величины ЭДС берём \(\varepsilon = N\Delta\Phi/\Delta t\), а направление находим по закону Ленца. Мұндағы \(\Delta\Phi\) — «соңғы минус бастапқы». ЭҚК-тің шамасы үшін \(\varepsilon = N\Delta\Phi/\Delta t\) аламыз, ал бағытын Ленц заңымен табамыз.
3.4 Lenz's law 3.4 Закон Ленца (Lenz's law) 3.4 Ленц заңы (Lenz's law)
Why must it oppose? Imagine it helped the change. A magnet pushed towards a coil would be pulled in even harder, gain speed, make more current, more pull... We would get free energy from nothing. This is impossible. So Lenz's law is conservation of energy: you do work pushing the magnet against the opposing force, and this energy becomes electrical energy, then thermal energy in the circuit. Почему ток обязан противодействовать? Представь, что он помогал бы изменению. Магнит, который толкают к катушке, втягивался бы ещё сильнее, ускорялся, давал больше тока, больше притяжения... Получилась бы бесплатная энергия из ничего. Это невозможно. Значит, закон Ленца — это сохранение энергии: ты совершаешь работу, толкая магнит против противодействующей силы, и эта энергия становится электрической, а потом тепловой в цепи. Ток неге қарсы әсер етуге тиіс? Ол өзгеріске көмектеседі деп елестет. Катушкаға итерілген магнит одан сайын күшті тартылар, үдей түсер, көбірек ток берер, тағы да көбірек тартылыс... Жоқтан тегін энергия шығар еді. Бұл мүмкін емес. Сондықтан Ленц заңы — энергияның сақталуы: магнитті қарсы күшке қарсы итеріп, жұмыс істейсің, бұл энергия электр энергиясына, сосын тізбекте жылуға айналады.
- What is changing? Is the flux linkage increasing or decreasing?Что меняется? Потокосцепление растёт или убывает?Не өзгереді? Ағынтүйісу өседі ме, кемиді ме?
- The induced field opposes this: if flux increases, the induced field points the opposite way; if flux decreases, it points the same way (it tries to keep the flux).Индуцированное поле противодействует: поток растёт — поле направлено против; поток убывает — поле направлено так же (оно пытается сохранить поток).Индукциялық өріс қарсы әсер етеді: ағын өссе — өріс қарсы бағытталады; ағын кемісе — сол бағытта (ағынды сақтауға тырысады).
- Use the grip rule to find the current direction (or the pole at the near end of the coil).По правилу правой руки найди направление тока (или полюс на ближнем конце катушки).Оң қол ережесімен ток бағытын (немесе катушканың жақын ұшындағы полюсті) тап.
4 Formulas of the lessonФормулы урокаСабақтың формулалары
| FormulaФормулаФормула | In data booklet?Есть в data booklet?Data booklet-те бар ма? |
|---|---|
| \(\Phi = BA\cos\theta\) | YesДаИә |
| \(\varepsilon=-N\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t}\) | YesДаИә |
| \(N\Phi\) (flux linkageпотокосцеплениеағынтүйісу) | Understand it (it is inside the Faraday formula)Пойми (оно внутри формулы Фарадея)Түсін (ол Фарадей формуласының ішінде) |
| 1 Wb = 1 T m² | No — remember it!Нет — запомни!Жоқ — есте сақта! |
| 1 cm² = 10⁻⁴ m² | No — remember it!Нет — запомни!Жоқ — есте сақта! |
5 Worked examplesРазобранные примерыШығарылған мысалдар
6 PicturesКартинкиСуреттер
7 Activity: flux simulatorАктивность: симулятор потокаБелсенділік: ағын симуляторы
Move the sliders. The orange line is the coil seen from the side. The red arrow is the normal. The blue lines are the magnetic field. Lines that pass through the coil are bright. Двигай ползунки. Оранжевая линия — катушка, вид сбоку. Красная стрелка — нормаль. Синие линии — магнитное поле. Линии, проходящие через катушку, яркие. Жүгірткілерді жылжыт. Қызғылт сары сызық — катушка, бүйірден көрініс. Қызыл бағыттауыш — нормаль. Көк сызықтар — магнит өрісі. Катушка арқылы өтетін сызықтар жарық.
- Set θ = 0°. Find θ that makes Φ half as big. (Answer: 60°.)Поставь θ = 0°. Найди θ, при котором Φ становится вдвое меньше. (Ответ: 60°.)θ = 0° қой. Φ екі есе аз болатын θ-ны тап. (Жауабы: 60°.)
- When is Φ = 0 although B ≠ 0? (Answer: θ = 90°.)Когда Φ = 0, хотя B ≠ 0? (Ответ: θ = 90°.)B ≠ 0 болса да, Φ қашан нөл болады? (Жауабы: θ = 90°.)
- Double N. What happens to Φ? To NΦ? (Φ stays the same, NΦ doubles.)Удвой N. Что будет с Φ? С NΦ? (Φ не меняется, NΦ удваивается.)N-ді екі еселе. Φ-ге не болады? NΦ-ге ше? (Φ өзгермейді, NΦ екі есе артады.)
Predict first, then check with the slidersСначала предскажи, потом проверь ползункамиАлдымен болжа, содан кейін жүгірткілермен тексер
B = 0.40 T, A = 20 cm², N = 50. Write NΦ in mWb (1 mWb = 10⁻³ Wb).B = 0,40 T, A = 20 cm², N = 50. Запиши NΦ в mWb (1 mWb = 10⁻³ Wb).B = 0,40 T, A = 20 cm², N = 50. NΦ-ді mWb-пен жаз (1 mWb = 10⁻³ Wb).
| θ | Your prediction of NΦ (mWb)Твой прогноз NΦ (mWb)Сенің NΦ болжамың (mWb) | |
|---|---|---|
| 0° | ||
| 60° | ||
| 90° |
8 Practice problemsЗадачиЕсептер
Show solutionПоказать решениеШешуін көрсету
Show solutionПоказать решениеШешуін көрсету
Show solutionПоказать решениеШешуін көрсету
9 Exam-style questionЗадача в стиле экзаменаЕмтихан үлгісіндегі есеп
Paper 1A
A coil has 50 turns and an area of 4.0 cm². It is in a uniform magnetic field of 0.30 T, perpendicular to the coil. The field is reduced to zero in 0.20 s. What is the average induced emf?
- 0.60 mV
- 30 mV
- 0.30 V
- 300 V
Show answer and markschemeПоказать ответ и markschemeЖауабы мен markscheme-ді көрсету
Answer: B
\(\varepsilon = N\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = \dfrac{50\times0.30\times4.0\times10^{-4}}{0.20} = 0.030\ \text{V} = 30\ \text{mV}\)
Ловушки: A — забыли N; C — cm² переведены неверно; D — взяли 4,0 m² вместо 4,0 cm². Тұзақтар: A — N ұмытылған; C — cm² дұрыс аударылмаған; D — 4,0 cm² орнына 4,0 m² алынған.
10 Exit ticketМини-тест (exit ticket)Шағын тест (exit ticket)
11 Summary — remember thisИтог — запомниҚорытынды — есте сақта
- Flux \(\Phi = BA\cos\theta\) (Wb = T m²); \(\theta\) is measured from the normal.Поток \(\Phi = BA\cos\theta\) (Wb = T m²); \(\theta\) считают от нормали.Ағын \(\Phi = BA\cos\theta\) (Wb = T m²); \(\theta\) нормальдан өлшенеді.
- Flux linkage \(N\Phi\): do not forget \(N\); convert cm² → m².Потокосцепление \(N\Phi\): не забывай \(N\); переводи cm² → m².Ағынтүйісу \(N\Phi\): \(N\)-ді ұмытпа; cm² → m² аудар.
- Faraday: \(\varepsilon = -N\Delta\Phi/\Delta t\). Emf = rate of change of flux linkage. No change, no emf.Фарадей: \(\varepsilon = -N\Delta\Phi/\Delta t\). ЭДС = скорость изменения потокосцепления. Нет изменения — нет ЭДС.Фарадей: \(\varepsilon = -N\Delta\Phi/\Delta t\). ЭҚК = ағынтүйісудің өзгеру жылдамдығы. Өзгеріс жоқ — ЭҚК жоқ.
- Lenz: the induced current opposes the change. This is conservation of energy.Ленц: индукционный ток противодействует изменению. Это сохранение энергии.Ленц: индукциялық ток өзгеріске қарсы әсер етеді. Бұл — энергияның сақталуы.
- Markscheme words: "change in flux linkage", "rate of change", "opposes the change", "work is done".Слова для markscheme: «change in flux linkage», «rate of change», «opposes the change», «work is done».Markscheme сөздері: "change in flux linkage", "rate of change", "opposes the change", "work is done".
Next: problem-solving session (the second 40 minutes). Дальше: урок решения задач (вторые 40 минут). Келесі: есеп шығару сабағы (екінші 40 минут).