Induction in motion: the moving rod (ε = BvL) and the generatorИндукция в движении: движущийся стержень (ε = BvL) и генераторҚозғалыстағы индукция: қозғалатын өзек (ε = BvL) және генератор
By the end of the lesson you can:К концу урока ты умеешь:Сабақтың соңында сен:
Explain why an emf appears across a conductor that moves through a magnetic field.Объяснять, почему на концах проводника, который движется в магнитном поле, появляется ЭДС (emf).Магнит өрісінде қозғалатын өткізгіштің ұштарында неге ЭҚК (emf) пайда болатынын түсіндіре аласың.
Calculate the emf \(\varepsilon = BvL\), the current, the force on the rod and the power.Вычислять ЭДС \(\varepsilon = BvL\), ток, силу, действующую на стержень, и мощность.ЭҚК-ті \(\varepsilon = BvL\), токты, өзекке әсер ететін күшті және қуатты есептей аласың.
Determine the direction of the induced current with Lenz's law.Определять направление индукционного тока по закону Ленца (Lenz's law).Индукциялық токтың бағытын Ленц заңы (Lenz's law) бойынша анықтай аласың.
Sketch the flux–time and emf–time graphs of a rotating coil (generator) and predict what happens when the frequency changes.Рисовать (sketch) графики «поток–время» и «ЭДС–время» для вращающейся рамки (генератор) и предсказывать, что будет при изменении частоты.Айналатын катушканың (генератор) «ағын–уақыт» және «ЭҚК–уақыт» графиктерін сыза (sketch) аласың және жиілік өзгергенде не болатынын болжай аласың.
Command terms todayCommand terms сегодняБүгінгі command termsExplain = give the reason (because…). Calculate = numbers + unit. Determine = find the one answer (here: the direction). Sketch = a graph with labelled axes and the right shape; exact numbers are not needed.Explain — дать причину («потому что…»). Calculate — число + единица. Determine — найти один ответ (здесь: направление). Sketch — график с подписанными осями и правильной формой; точные числа не нужны.Explain — себебін айту («себебі…»). Calculate — сан + бірлік. Determine — бір жауап табу (мұнда: бағыт). Sketch — осьтері белгіленген, пішіні дұрыс график; дәл сандар қажет емес.
2Real lifeСвязь с жизньюӨмірмен байланыс
Almost all the electricity in your home comes from generators: in a power station, in a wind turbine, in a hydro dam. In each one a coil turns in a magnetic field. Electric cars and trains also use their motor as a generator when they brake ("regenerative braking"): the car slows down and the battery charges. Question: why does a generator become harder to turn when you switch on more lamps?Почти всё электричество у тебя дома дают генераторы (generators): на электростанции, в ветряке, на ГЭС. В каждом из них рамка (coil) вращается в магнитном поле. Электромобили и поезда при торможении используют мотор как генератор («рекуперативное торможение», regenerative braking): машина замедляется, а аккумулятор заряжается. Вопрос: почему генератор крутить труднее, когда включаешь больше ламп?Үйіңдегі электр энергиясының барлығы дерлік генераторлардан (generators) келеді: электр стансасында, жел турбинасында, СЭС-те. Әрқайсысында катушка (coil) магнит өрісінде айналады. Электромобильдер мен пойыздар тежеген кезде қозғалтқышты генератор ретінде пайдаланады (regenerative braking): көлік баяулайды, ал аккумулятор зарядталады. Сұрақ: шамдарды көбірек қосқанда генераторды айналдыру неге қиындайды?
We answer this at the end of the lesson.Ответим на этот вопрос в конце урока.Бұл сұраққа сабақтың соңында жауап береміз.
3Warm-up: Lesson 1 in 3 questionsРазминка: урок 1 в трёх вопросахЖаттығу: 1-сабақ үш сұрақта
1.A coil has 100 turns and area 0.010 m². A field of 0.20 T is perpendicular to the coil. What is the flux linkage NΦ?У катушки 100 витков и площадь 0,010 m². Поле 0,20 T перпендикулярно катушке. Чему равно потокосцепление (flux linkage) NΦ?Катушкада 100 орам, ауданы 0,010 m². 0,20 T өріс катушкаға перпендикуляр. Ағынтүйісу (flux linkage) NΦ неге тең?
2.The flux linkage changes by 0.60 Wb in 0.30 s. What is the size of the induced emf?Потокосцепление меняется на 0,60 Wb за 0,30 s. Чему равна ЭДС индукции (по модулю)?Ағынтүйісу 0,30 s ішінде 0,60 Wb-ге өзгереді. Индукция ЭҚК-інің шамасы неге тең?
3.Lenz's law follows from the conservation of…Закон Ленца следует из закона сохранения…Ленц заңы … сақталу заңынан шығады.
4Theory 1: a rod moving through a fieldТеория 1: стержень движется в полеТеория 1: өзек өрісте қозғалады
Remember from D.2–D.3 (data booklet)Вспомним из D.2–D.3 (есть в data booklet)D.2–D.3-тен еске түсірейік (data booklet-те бар)
\(F = qvB\sin\theta \qquad\qquad F = BIL\sin\theta\)
A charge moving across a field feels a force. A current across a field feels a force. If everything is at 90°, \(\sin\theta = 1\).На заряд, который движется поперёк поля, действует сила. На ток поперёк поля действует сила. Если всё под углом 90°, то \(\sin\theta = 1\).Өрісті көлденең қиып қозғалатын зарядқа күш әсер етеді. Өріске көлденең токқа күш әсер етеді. Барлығы 90° болса, \(\sin\theta = 1\).
Step by step: where does the emf come from?Шаг за шагом: откуда берётся ЭДС?Қадамдап: ЭҚК қайдан шығады?
Field into the page (×). The rod moves right. Free electrons are pushed down, so the top becomes + and the bottom −.Поле направлено от нас, в страницу (×). Стержень едет вправо. Свободные электроны сдвигаются вниз: верх становится «+», низ «−».Өріс бетке қарай, бізден ары (×). Өзек оңға қозғалады. Еркін электрондар төмен ығысады: жоғарғы ұшы «+», төменгі ұшы «−» болады.
1
The rod is metal. It has free electrons. When the rod moves, the electrons move with it, across the field.Стержень металлический. В нём есть свободные электроны (free electrons). Когда стержень едет, электроны едут вместе с ним поперёк поля.Өзек — металл. Онда еркін электрондар (free electrons) бар. Өзек қозғалғанда электрондар онымен бірге өріске көлденең қозғалады.
2
So each electron feels a magnetic force \(F = evB\) along the rod. Electrons collect at one end. That end becomes −, the other end +.Поэтому на каждый электрон действует магнитная сила \(F = evB\) вдоль стержня. Электроны собираются на одном конце. Этот конец становится «−», другой «+».Сондықтан әр электронға өзек бойымен \(F = evB\) магнит күші әсер етеді. Электрондар бір ұшына жиналады. Ол ұшы «−», екіншісі «+» болады.
3
The separated charges make an electric field \(E = \dfrac{V}{L}\) inside the rod. It pulls the electrons back.Разделённые заряды создают внутри стержня электрическое поле (electric field) \(E = \dfrac{V}{L}\). Оно тянет электроны обратно.Бөлінген зарядтар өзек ішінде электр өрісін (electric field) \(E = \dfrac{V}{L}\) тудырады. Ол электрондарды кері тартады.
4
Electrons stop moving along the rod when the two forces are balanced:Электроны перестают двигаться вдоль стержня, когда две силы уравновешены (balanced):Екі күш теңескенде (balanced) электрондар өзек бойымен қозғалуын тоқтатады:
This voltage is the induced emf. The rod works like a battery while it moves.Это напряжение и есть ЭДС индукции (induced emf). Пока стержень движется, он работает как батарейка.Бұл кернеу — индукция ЭҚК-і (induced emf). Өзек қозғалып тұрғанда батарея сияқты жұмыс істейді.
The same answer from Faraday's lawТот же ответ из закона ФарадеяФарадей заңынан да сол жауапIn 1 second the rod moves a distance \(v\). It sweeps an area \(Lv\) each second. So the flux it cuts per second is \(\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = BLv\). Faraday: \(\varepsilon = \dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = BvL\). Two ways, one answer.За 1 секунду стержень проходит расстояние \(v\). Каждую секунду он «заметает» площадь \(Lv\). Значит, поток, который он пересекает за секунду: \(\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = BLv\). По Фарадею: \(\varepsilon = \dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = BvL\). Два способа — один ответ.1 секундта өзек \(v\) қашықтық жүреді. Әр секунд сайын ол \(Lv\) ауданды «сыпырып» өтеді. Демек, секундына қиятын ағын: \(\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = BLv\). Фарадей бойынша: \(\varepsilon = \dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t} = BvL\). Екі жол — бір жауап.
Formulas of the lessonФормулы урокаСабақтың формулалары
FormulaФормулаФормула
MeaningСмыслМағынасы
Data booklet?
\(\varepsilon = BvL\)
emf of a straight rod; \(B\), \(v\), \(L\) all at 90°ЭДС прямого стержня; \(B\), \(v\), \(L\) взаимно под 90°түзу өзектің ЭҚК-і; \(B\), \(v\), \(L\) өзара 90°
✔
\(\varepsilon = -N\dfrac{\Delta\Phi}{\Delta t}\)
Faraday's law (lesson 1)закон Фарадея (урок 1)Фарадей заңы (1-сабақ)
✔
\(\Phi = BA\cos\theta\)
flux; \(\theta\) from the normalпоток; \(\theta\) от нормалиағын; \(\theta\) нормальдан
force on the rod, current, powerсила на стержень, ток, мощностьөзекке күш, ток, қуат
✔
\(\omega = 2\pi f = \dfrac{2\pi}{T}\)
angular velocity of the coilугловая скорость рамкикатушканың бұрыштық жылдамдығы
✔
\(\varepsilon_0 = BAN\omega\)
peak emf of a rotating coil (extension)максимальная ЭДС вращающейся рамки (дополнительно)айналатын катушканың ең үлкен ЭҚК-і (қосымша)
✘ not needed by heartнаизусть не нужножатқа қажет емес
Direction: use Lenz's lawНаправление: используем закон ЛенцаБағыт: Ленц заңын қолданамыз
Rod on rails. The loop gets bigger, so the flux into the page increases. The induced current flows anticlockwise. The force BIL on the rod points against the motion.Стержень на рельсах. Контур растёт, поэтому поток «в страницу» увеличивается. Индукционный ток идёт против часовой стрелки. Сила BIL на стержень направлена против движения.Рельстегі өзек. Контур үлкейеді, сондықтан «бетке қарай» ағын артады. Индукциялық ток сағат тіліне қарсы жүреді. Өзекке әсер ететін BIL күші қозғалысқа қарсы бағытталған.
1
What changes? The flux into the page increases (the area grows).Что меняется? Поток «в страницу» растёт (площадь контура увеличивается).Не өзгереді? «Бетке қарай» ағын артады (контур ауданы үлкейеді).
2
Lenz: the induced current opposes the change, so inside the loop it makes a field out of the page.Ленц: индукционный ток противодействует изменению, значит внутри контура он создаёт поле «из страницы», к нам.Ленц: индукциялық ток өзгеріске қарсы әсер етеді, демек контур ішінде «беттен шығатын», бізге қарай өріс тудырады.
3
A field out of the page needs an anticlockwise current (right-hand grip rule). In the rod, the current flows up.Поле «из страницы» даёт ток против часовой стрелки (правило правой руки для витка, right-hand grip rule). В стержне ток идёт вверх.«Беттен шығатын» өрісті сағат тіліне қарсы ток тудырады (оң қол ережесі, right-hand grip rule). Өзекте ток жоғары жүреді.
4
Check: force on the rod \(F = BIL\) points left, against \(v\). You must push to keep it moving. Your work becomes electrical energy, then heat in R. Energy is conserved.Проверка: сила на стержень \(F = BIL\) направлена влево, против \(v\). Чтобы стержень ехал, его надо толкать. Твоя работа превращается в электрическую энергию, а потом в тепло в R. Энергия сохраняется.Тексеру: өзекке әсер ететін \(F = BIL\) күші солға, \(v\)-ге қарсы. Өзек қозғалуы үшін оны итеру керек. Сенің жұмысың электр энергиясына, содан кейін R-дегі жылуға айналады. Энергия сақталады.
Where students lose marksГде теряют баллыБалл қайда жоғалады• Units: cm → m, mT → T. • \(B\), \(v\), \(L\) must be perpendicular; if not, use only the perpendicular part. • A rod that does not move, or moves along the field lines, has no emf.• Единицы: cm → m, mT → T. • \(B\), \(v\), \(L\) должны быть перпендикулярны; если нет — берём только перпендикулярную часть. • Если стержень стоит или движется вдоль линий поля, ЭДС нет.• Бірліктер: cm → m, mT → T. • \(B\), \(v\), \(L\) перпендикуляр болуы керек; болмаса — тек перпендикуляр бөлігін аламыз. • Өзек тұрса немесе өріс сызықтарының бойымен қозғалса, ЭҚК жоқ.
1A rod of length 25 cm moves at 4.0 m s⁻¹ through a perpendicular field of 0.50 T. Calculate the emf.Стержень длиной 25 cm движется со скоростью 4,0 m s⁻¹ в перпендикулярном поле 0,50 T. Вычисли ЭДС.Ұзындығы 25 cm өзек 0,50 T перпендикуляр өрісте 4,0 m s⁻¹ жылдамдықпен қозғалады. ЭҚК-ті есепте.
2A plane flies horizontally at 250 m s⁻¹. Its wings are 30 m from tip to tip. The vertical part of the Earth's field is 4.0 × 10⁻⁵ T. Calculate the emf between the wing tips.Самолёт летит горизонтально со скоростью 250 m s⁻¹. Размах крыльев 30 m. Вертикальная составляющая поля Земли 4,0 × 10⁻⁵ T. Вычисли ЭДС между концами крыльев.Ұшақ көлденең 250 m s⁻¹ жылдамдықпен ұшады. Қанаттарының ұзындығы ұшынан ұшына дейін 30 m. Жер өрісінің тік құраушысы 4,0 × 10⁻⁵ T. Қанат ұштары арасындағы ЭҚК-ті есепте.
1
The wing (L) is horizontal, the motion (v) is horizontal, so only the vertical part of B is perpendicular to both.Крыло (L) горизонтально, движение (v) горизонтально, поэтому перпендикулярна им обоим только вертикальная часть B.Қанат (L) көлденең, қозғалыс (v) көлденең, сондықтан екеуіне де тек B-ның тік бөлігі перпендикуляр.
\(\varepsilon = 0.30\ \text{V}\)
— small, so it is not dangerous.— маленькая, поэтому не опасна.— аз, сондықтан қауіпті емес.
3A rod of length 0.20 m slides on rails at a constant 5.0 m s⁻¹. B = 0.80 T. The rails are joined by a resistor R = 2.0 Ω. Calculate (a) the emf, (b) the current, (c) the force needed to keep the rod moving, (d) the power. Compare with \(I^2R\).Стержень длиной 0,20 m скользит по рельсам с постоянной скоростью 5,0 m s⁻¹. B = 0,80 T. Рельсы соединены резистором R = 2,0 Ω. Вычисли (a) ЭДС, (b) ток, (c) силу, нужную, чтобы стержень ехал, (d) мощность. Сравни с \(I^2R\).Ұзындығы 0,20 m өзек рельстермен тұрақты 5,0 m s⁻¹ жылдамдықпен сырғиды. B = 0,80 T. Рельстер R = 2,0 Ω резистормен жалғанған. (a) ЭҚК-ті, (b) токты, (c) өзекті қозғалтып тұру үшін қажет күшті, (d) қуатты есепте. \(I^2R\)-мен салыстыр.
\(F = BIL = 0.80\times0.40\times0.20 = 0.064\ \text{N}\)
— constant velocity, so your push equals the magnetic force.— скорость постоянна, значит твой толчок равен магнитной силе.— жылдамдық тұрақты, демек сенің итеруің магнит күшіне тең.
Same number! Mechanical power in = electrical power out. This is conservation of energy, and it is why Lenz's law must be true.Одно и то же число! Механическая мощность на входе = электрическая мощность на выходе. Это сохранение энергии, и поэтому закон Ленца обязан выполняться.Бірдей сан! Кірген механикалық қуат = шыққан электр қуаты. Бұл — энергияның сақталуы, сондықтан Ленц заңы орындалуы тиіс.
6Activity 1: the rod on railsАктивность 1: стержень на рельсах1-белсенділік: рельстегі өзек
Move the sliders. Watch the emf, the current and the force. Then answer the prediction questions before you test them.Двигай ползунки. Смотри на ЭДС, ток и силу. Потом ответь на вопросы-предсказания до того, как проверишь.Жүгірткілерді жылжыт. ЭҚК-ке, токқа және күшке қара. Содан кейін болжам сұрақтарына тексермей тұрып жауап бер.
ε
I
F = BIL
P
Predict first (start: B = 0.80 T, v = 5.0 m s⁻¹, L = 0.20 m, R = 2.0 Ω):Сначала предскажи (старт: B = 0,80 T, v = 5,0 m s⁻¹, L = 0,20 m, R = 2,0 Ω):Алдымен болжа (бастапқы: B = 0,80 T, v = 5,0 m s⁻¹, L = 0,20 m, R = 2,0 Ω):
ChangeИзменениеӨзгеріс
ε becomes… (V)ε станет… (V)ε … болады (V)
CheckПроверкаТексеру
v doubled to 10 m s⁻¹v вдвое больше, 10 m s⁻¹v екі есе, 10 m s⁻¹
B halved to 0.40 TB вдвое меньше, 0,40 TB екі есе аз, 0,40 T
Think: make R smaller. What happens to I and to F? Why is the rod then harder to push?Подумай: сделай R меньше. Что станет с I и с F? Почему стержень тогда труднее толкать?Ойлан: R-ді азайт. I мен F-ке не болады? Неге өзекті итеру қиындайды?
7Theory 2: a coil rotating in a field (generator)Теория 2: рамка вращается в поле (генератор)Теория 2: катушка өрісте айналады (генератор)
A generator is a coil of N turns that rotates in a uniform field B. Two slip rings and brushes connect the turning coil to the outside circuit, so the wires do not twist.Генератор — это рамка (катушка) из N витков, которая вращается в однородном поле B. Два контактных кольца (slip rings) и щётки (brushes) соединяют вращающуюся рамку с внешней цепью, чтобы провода не закручивались.Генератор — біртекті B өрісінде айналатын N орамды катушка. Екі түйіспелі сақина (slip rings) мен щеткалар (brushes) айналатын катушканы сыртқы тізбекпен жалғайды, сымдар оралып қалмайды.
1
The angle between the normal to the coil and B changes all the time: \(\theta = \omega t\).Угол между нормалью к рамке и B всё время меняется: \(\theta = \omega t\).Катушка нормалі мен B арасындағы бұрыш үнемі өзгереді: \(\theta = \omega t\).
2
So the flux linkage is a cosine:Поэтому потокосцепление меняется как косинус:Сондықтан ағынтүйісу косинус бойынша өзгереді:
\(N\Phi = BAN\cos\omega t\)
3
Faraday: emf = −(gradient of the NΦ–t graph). The gradient of a cosine is a sine, so the emf is a sine wave. The current changes direction every half turn: alternating current (AC).Фарадей: ЭДС = −(наклон графика NΦ–t). Наклон косинуса — это синус, значит ЭДС — синусоида. Ток меняет направление каждые пол-оборота: переменный ток (alternating current, AC).Фарадей: ЭҚК = −(NΦ–t графигінің көлбеулігі). Косинустың көлбеулігі — синус, демек ЭҚК — синусоида. Ток әр жарты айналым сайын бағытын өзгертеді: айнымалы ток (alternating current, AC).
plane of coil perpendicular to B (θ = 0°)плоскость рамки перпендикулярна B (θ = 0°)катушка жазықтығы B-ға перпендикуляр (θ = 0°)
max
0
0
plane of coil parallel to B (θ = 90°)плоскость рамки параллельна B (θ = 90°)катушка жазықтығы B-ға параллель (θ = 90°)
0
max
max
The classic trapКлассическая ловушкаКлассикалық тұзақMaximum flux does not mean maximum emf. The emf depends on how fast the flux changes. At maximum flux the flux stops changing for a moment, so ε = 0.Максимальный поток — это не максимальная ЭДС. ЭДС зависит от того, как быстро меняется поток. При максимальном потоке поток на мгновение перестаёт меняться, поэтому ε = 0.Ең үлкен ағын — ең үлкен ЭҚК емес. ЭҚК ағынның қаншалықты жылдам өзгеретініне байланысты. Ағын ең үлкен болғанда, ол бір сәтке өзгермейді, сондықтан ε = 0.
Turn it faster: double the frequencyКрутим быстрее: частота вдвое большеЖылдамырақ айналдырамыз: жиілік екі есе
Period halves: \(T = 1/f\), so the peaks come twice as often.Период уменьшается вдвое: \(T = 1/f\), пики идут в два раза чаще.Период екі есе азаяды: \(T = 1/f\), шыңдар екі есе жиі келеді.
Peak emf doubles: the flux changes twice as fast (\(\varepsilon_0 = BAN\omega\), \(\omega\) doubles).Максимальная ЭДС удваивается: поток меняется в два раза быстрее (\(\varepsilon_0 = BAN\omega\), \(\omega\) вдвое больше).Ең үлкен ЭҚК екі есе артады: ағын екі есе жылдам өзгереді (\(\varepsilon_0 = BAN\omega\), \(\omega\) екі есе).
The peak flux linkage stays the same (BAN does not change).Максимальное потокосцепление не меняется (BAN то же самое).Ең үлкен ағынтүйісу өзгермейді (BAN сол күйі).
8Activity 2: build your own generator graphАктивность 2: график своего генератора2-белсенділік: өз генераторыңның графигі
The coil turns slowly (a slow-motion model). Look at the dot on each graph. When is NΦ at its peak? What is ε at that moment? Press "Keep this curve", then double f and compare.Рамка вращается медленно (модель в замедленном виде). Смотри на точку на каждом графике. Когда NΦ максимально? Чему в этот момент равна ε? Нажми «Запомнить кривую», потом увеличь f вдвое и сравни.Катушка баяу айналады (баяулатылған модель). Әр графиктегі нүктеге қара. NΦ қашан ең үлкен? Сол сәтте ε неге тең? «Қисықты сақтау» батырмасын бас, содан кейін f-ті екі есе арттырып, салыстыр.
Fill in (in your notebook)Заполни (в тетради)Толтыр (дәптерге)1) When NΦ is maximum, ε = ___ . 2) When NΦ = 0, ε is ___ . 3) When f is doubled, the peak ε ___ and the period ___ . 4) When N is doubled, the peak ε ___ and the period ___ .1) Когда NΦ максимально, ε = ___ . 2) Когда NΦ = 0, ε ___ . 3) Когда f вдвое больше, макс. ε ___, а период ___ . 4) Когда N вдвое больше, макс. ε ___, а период ___ .1) NΦ ең үлкен болғанда, ε = ___ . 2) NΦ = 0 болғанда, ε ___ . 3) f екі есе артқанда, ең үлкен ε ___, ал период ___ . 4) N екі есе артқанда, ең үлкен ε ___, ал период ___ .
Show answersПоказать ответыЖауаптарын көрсету
1) 0. 2) maximum (largest size). 3) doubles; halves. 4) doubles; stays the same.1) 0. 2) максимальна (по модулю). 3) удваивается; уменьшается вдвое. 4) удваивается; не меняется.1) 0. 2) ең үлкен (шамасы бойынша). 3) екі есе артады; екі есе азаяды. 4) екі есе артады; өзгермейді.
9Problems with solutionsЗадачи с решениямиШешімі бар есептер
Solve in your notebook first. Then open the solution.Сначала реши в тетради. Потом открой решение.Алдымен дәптерге шығар. Содан кейін шешімін аш.
Level 1Уровень 11-деңгей
P1A rod of length 40 cm moves at 3.0 m s⁻¹ perpendicular to a field of 0.25 T. Calculate the emf.Стержень длиной 40 cm движется со скоростью 3,0 m s⁻¹ перпендикулярно полю 0,25 T. Вычисли ЭДС.Ұзындығы 40 cm өзек 0,25 T өріске перпендикуляр 3,0 m s⁻¹ жылдамдықпен қозғалады. ЭҚК-ті есепте.
P2A rod of length 10 cm is in a field of 0.60 T. How fast must it move to give an emf of 0.12 V?Стержень длиной 10 cm находится в поле 0,60 T. С какой скоростью он должен двигаться, чтобы ЭДС была 0,12 V?Ұзындығы 10 cm өзек 0,60 T өрісте тұр. ЭҚК 0,12 V болуы үшін ол қандай жылдамдықпен қозғалуы керек?
P3A generator gives a peak emf of 6.0 V and a period of 20 ms. (a) State the frequency. (b) The coil now turns twice as fast. State the new peak emf and the new period.Генератор даёт максимальную ЭДС 6,0 V с периодом 20 ms. (a) Назови частоту. (b) Рамку крутят в два раза быстрее. Назови новую максимальную ЭДС и новый период.Генератор ең үлкен ЭҚК 6,0 V береді, периоды 20 ms. (a) Жиілікті айт. (b) Катушканы екі есе жылдам айналдырады. Жаңа ең үлкен ЭҚК мен жаңа периодты айт.
P4A rod of length 0.30 m slides at 2.0 m s⁻¹ on rails in a field of 0.50 T. The circuit resistance is 1.5 Ω. Calculate the current, the magnetic force on the rod and the power dissipated. Show that the power equals \(Fv\).Стержень длиной 0,30 m скользит по рельсам со скоростью 2,0 m s⁻¹ в поле 0,50 T. Сопротивление цепи 1,5 Ω. Вычисли ток, магнитную силу на стержень и выделяемую мощность. Покажи (show that), что мощность равна \(Fv\).Ұзындығы 0,30 m өзек 0,50 T өрісте рельстермен 2,0 m s⁻¹ жылдамдықпен сырғиды. Тізбек кедергісі 1,5 Ω. Токты, өзекке әсер ететін магнит күшін және бөлінетін қуатты есепте. Қуаттың \(Fv\)-ге тең екенін көрсет (show that).
P5A square coil of 20 turns, side 5.0 cm, moves at a constant 0.10 m s⁻¹ into, through and out of a field region of width 15 cm (B = 0.40 T). (a) Calculate the emf while the coil enters the field. (b) For how long is there an emf while it enters? (c) What is the emf when the coil is completely inside? (d) Sketch the ε–t graph.Квадратная рамка из 20 витков со стороной 5,0 cm движется с постоянной скоростью 0,10 m s⁻¹: входит в область поля шириной 15 cm (B = 0,40 T), проходит её и выходит. (a) Вычисли ЭДС, пока рамка входит в поле. (b) Сколько времени длится эта ЭДС? (c) Чему равна ЭДС, когда рамка целиком внутри? (d) Нарисуй (sketch) график ε–t.Қабырғасы 5,0 cm, 20 орамды шаршы катушка тұрақты 0,10 m s⁻¹ жылдамдықпен ені 15 cm өріс аймағына (B = 0,40 T) кіреді, одан өтеді және шығады. (a) Катушка өріске кіріп жатқанда ЭҚК-ті есепте. (b) Бұл ЭҚК қанша уақыт болады? (c) Катушка толық ішінде болғанда ЭҚК неге тең? (d) ε–t графигін сыз (sketch).
SolutionРешениеШешімі
(a) Only the front side cuts the field:Поле пересекает только передняя сторона:Өрісті тек алдыңғы қабырға қияды: \(\varepsilon = NBvL = 20\times0.40\times0.10\times0.050 = 0.040\ \text{V}\)
(b) \(t = \dfrac{0.050}{0.10} = 0.50\ \text{s}\)
(c) 0 — the flux linkage does not change.0 — потокосцепление не меняется.0 — ағынтүйісу өзгермейді.
(d) 0.040 V for 0.50 s → 0 for 1.0 s → −0.040 V for 0.50 s (opposite sign when leaving).0,040 V в течение 0,50 s → 0 в течение 1,0 s → −0,040 V в течение 0,50 s (при выходе знак противоположный).0,50 s бойы 0,040 V → 1,0 s бойы 0 → 0,50 s бойы −0,040 V (шыққанда таңбасы қарама-қарсы).
P6Extension. A generator coil has 200 turns and area 4.0 × 10⁻³ m². It turns at 50 Hz in a field of 0.10 T. Calculate the peak emf using \(\varepsilon_0 = BAN\omega\).Дополнительно. У рамки генератора 200 витков и площадь 4,0 × 10⁻³ m². Она вращается с частотой 50 Hz в поле 0,10 T. Вычисли максимальную ЭДС по формуле \(\varepsilon_0 = BAN\omega\).Қосымша. Генератор катушкасында 200 орам, ауданы 4,0 × 10⁻³ m². Ол 0,10 T өрісте 50 Hz жиілікпен айналады. Ең үлкен ЭҚК-ті \(\varepsilon_0 = BAN\omega\) формуласымен есепте.
10Exam-style questionsЗадачи в стиле экзаменаЕмтихан үлгісіндегі есептер
[1]
Q1 · Paper 1A
A metal rod slides at constant speed on two parallel rails in a uniform magnetic field. A resistor connects the rails. The speed of the rod is doubled. What is the change in the power dissipated in the resistor?
no change
× 2
× 4
× 8
Подсказка-перевод: металлический стержень скользит с постоянной скоростью по двум параллельным рельсам в однородном магнитном поле. Рельсы соединены резистором. Скорость стержня увеличили вдвое. Как изменится мощность, выделяемая в резисторе?Аударма-көмек: металл өзек біртекті магнит өрісінде екі параллель рельспен тұрақты жылдамдықпен сырғиды. Рельстер резистормен жалғанған. Өзектің жылдамдығы екі есе артты. Резистордағы қуат қалай өзгереді?
Show answer and markschemeПоказать ответ и markschemeЖауабы мен markscheme-ді көрсету
Answer: C
\(\varepsilon = BvL\) doubles, so \(I = \varepsilon/R\) doubles, so \(P = I^2R\) becomes \(2^2 = 4\) times larger.
Ловушка: B (× 2) — забыли, что в \(P = I^2R\) ток в квадрате.Тұзақ: B (× 2) — \(P = I^2R\)-де ток квадратта екенін ұмытқан.
Q2 · Paper 2
A simple generator has a coil that rotates at constant speed in a uniform magnetic field. The graph shows the variation with time t of the emf ε induced in the coil.
State the frequency of rotation of the coil. [1]
At t = 0 the plane of the coil is perpendicular to the magnetic field. Explain, with reference to Faraday's law, why the emf is zero at this instant. [2]
The coil is now rotated at twice the frequency. State the new peak emf and the new period. [2]
The coil is connected to a lamp. Explain why a larger force is needed to turn the coil when the lamp is connected. [2]
Подсказка-перевод: у простого генератора рамка вращается с постоянной скоростью в однородном поле. На графике — ЭДС ε от времени t. (a) Назови частоту вращения. (b) При t = 0 плоскость рамки перпендикулярна полю. Объясни через закон Фарадея, почему ЭДС в этот момент равна нулю. (c) Частоту вращения увеличили вдвое. Назови новую максимальную ЭДС и новый период. (d) Рамку подключили к лампе. Объясни, почему крутить рамку стало труднее.Аударма-көмек: қарапайым генератордың катушкасы біртекті өрісте тұрақты жылдамдықпен айналады. Графикте ε ЭҚК-інің t уақытқа тәуелділігі. (a) Айналу жиілігін айт. (b) t = 0 кезде катушка жазықтығы өріске перпендикуляр. Неге осы сәтте ЭҚК нөлге тең екенін Фарадей заңы арқылы түсіндір. (c) Айналу жиілігі екі есе артты. Жаңа ең үлкен ЭҚК мен жаңа периодты айт. (d) Катушка шамға жалғанды. Неге катушканы айналдыру қиындағанын түсіндір.
[Total 7]
Show markschemeПоказать markschemeMarkscheme-ді көрсету
(a) T = 20 ms, so f = 1/0.020 = 50 Hz ✓ [1]
(b) emf = (negative) rate of change of flux linkage ✓ at this instant the flux linkage is maximum and is (momentarily) not changing / the gradient of the NΦ–t graph is zero ✓ [2]
(c) peak emf = 8.0 V ✓ period = 10 ms ✓ [2]
(d) a current now flows in the coil / the induced current produces a force (torque) that opposes the rotation (Lenz's law) ✓ work must be done to supply the electrical energy to the lamp (energy conservation) ✓ [2]
Где теряют баллы: в (b) написать «потому что поток максимальный» — 0 баллов, нужно сказать про скорость изменения. В (c) изменить только период и забыть пик.Балл қайда жоғалады: (b)-да «себебі ағын ең үлкен» деу — 0 балл, өзгеру жылдамдығы туралы айту керек. (c)-да тек периодты өзгертіп, шыңды ұмыту.
11Exit ticketМини-тест (exit ticket)Шағын тест (exit ticket)
1.A rod of length 0.50 m moves at 2.0 m s⁻¹ perpendicular to a field of 0.10 T. The emf is…Стержень 0,50 m движется со скоростью 2,0 m s⁻¹ перпендикулярно полю 0,10 T. ЭДС равна…0,50 m өзек 0,10 T өріске перпендикуляр 2,0 m s⁻¹ жылдамдықпен қозғалады. ЭҚК…
2.The emf of a rotating coil is maximum when…ЭДС вращающейся рамки максимальна, когда…Айналатын катушканың ЭҚК-і ең үлкен болады, қашан…
3.The frequency of a generator is doubled. Then…Частоту генератора увеличили вдвое. Тогда…Генератордың жиілігі екі есе артты. Сонда…
4.Why is the rod on rails harder to push when R is made smaller?Почему стержень на рельсах труднее толкать, если R уменьшить?R азайтылса, рельстегі өзекті итеру неге қиындайды?
A moving rod: \(\varepsilon = BvL\) (in the data booklet). Origin: force \(evB\) separates charges until \(eE = evB\).Движущийся стержень: \(\varepsilon = BvL\) (есть в data booklet). Причина: сила \(evB\) разделяет заряды, пока не станет \(eE = evB\).Қозғалатын өзек: \(\varepsilon = BvL\) (data booklet-те бар). Себебі: \(evB\) күші зарядтарды \(eE = evB\) болғанша бөледі.
Direction: Lenz's law. The force \(BIL\) on the rod always opposes the motion.Направление: закон Ленца. Сила \(BIL\) на стержень всегда против движения.Бағыт: Ленц заңы. Өзекке әсер ететін \(BIL\) күші әрқашан қозғалысқа қарсы.
Energy: \(Fv = I^2R\). Mechanical work becomes electrical energy.Энергия: \(Fv = I^2R\). Механическая работа становится электрической энергией.Энергия: \(Fv = I^2R\). Механикалық жұмыс электр энергиясына айналады.
Generator: NΦ is a cosine, ε is a sine. Max flux → zero emf; zero flux → max emf.Генератор: NΦ — косинус, ε — синус. Макс. поток → ЭДС ноль; поток ноль → ЭДС максимальна.Генератор: NΦ — косинус, ε — синус. Ең үлкен ағын → ЭҚК нөл; ағын нөл → ЭҚК ең үлкен.
Double the frequency: peak emf ×2, period ×½.Частота ×2: пик ЭДС ×2, период ×½.Жиілік ×2: ЭҚК шыңы ×2, период ×½.
Back to the questionВозвращаемся к вопросуСұраққа қайта оралайықMore lamps → more current in the generator coil → by Lenz's law, a larger force opposes the rotation → you must do more work. The extra work is the extra electrical energy for the lamps.Больше ламп → больше ток в рамке генератора → по закону Ленца вращению противодействует большая сила → нужно совершать больше работы. Эта дополнительная работа и есть дополнительная электрическая энергия для ламп.Шам көп → генератор катушкасында ток көп → Ленц заңы бойынша айналуға үлкен күш қарсы әсер етеді → көбірек жұмыс істеу керек. Осы қосымша жұмыс — шамдарға берілетін қосымша электр энергиясы.
Next: exam practice (practice sheet, last 30 minutes).Дальше: подготовка к экзамену (лист с задачами, последние 30 минут).Келесі: емтиханға дайындық (есептер парағы, соңғы 30 минут).