Problem solving by integration and improper integralsРешение задач интегрированием и несобственные интегралыИнтегралдау арқылы есеп шығару және меншіксіз интегралдар
AA HL 2, Chapter 22H–22I · Lesson 3 · 120 minutes (website ≈ 80 min + review practice 40 min)AA HL 2, глава 22H–22I · Урок 3 · 120 минут (сайт ≈ 80 мин + задачи на повторение 40 мин)AA HL 2, 22H–22I тарау · 3-сабақ · 120 минут (сайт ≈ 80 мин + қайталау есептері 40 мин)
1Lesson goalsЦели урокаСабақтың мақсаттары
Use a definite integral of a rate to find the total change of a quantity.Использовать определённый интеграл от скорости изменения (rate), чтобы найтиобщее изменение (total change) величины.Шаманың толық өзгерісін (total change)табу үшін өзгеру жылдамдығынан (rate) алынған анықталған интегралды қолдану.
Interpret the answer with correct units (rate × time).Объяснять смысл ответа с правильными единицами (скорость × время).Жауаптың мағынасын дұрыс бірліктерментүсіндіру (жылдамдық × уақыт).
Evaluate an improper integral \(\int_a^{\infty}f(x)\,dx\) as a limit, or show that it does not exist.Вычислятьнесобственный интеграл (improper integral) \(\int_a^{\infty}f(x)\,dx\) как предел (limit) или показывать, что он не существует.Меншіксіз интегралды (improper integral) \(\int_a^{\infty}f(x)\,dx\) шек (limit) ретінде есептеу немесе оның жоқ екенін көрсету.
Command termsFind / Evaluate = get the number. Interpret = say what the number means in the context (with units). Show that = every step, the answer is given. Hence = use the result you just found.Find / Evaluate — получить число. Interpret — сказать, что число значит в задаче (с единицами). Show that — все шаги, ответ уже дан. Hence — используй только что полученный результат.Find / Evaluate — санды табу. Interpret — сан есептің мағынасында нені білдіретінін айту (бірліктерімен). Show that — барлық қадам, жауап берілген. Hence — жаңа ғана алған нәтижені пайдалан.
2Real lifeСвязь с жизньюӨмірмен байланыс
A traffic camera counts how many cars per minute pass a crossing. The city wants the total number of cars in the morning. A water meter shows litres per minute; we want the total litres. In both cases we know the rate and want the total: that is an integral.Камера считает, сколько машин в минуту проезжает перекрёсток. Городу нужно общее число машин за утро. Счётчик воды показывает литры в минуту, а нам нужны все литры. В обоих случаях мы знаем скорость (rate), а хотим итог (total) — это интеграл.Камера қиылыстан минутына қанша көлік өтетінін санайды. Қалаға таңертеңгі көліктердің жалпы саны керек. Су есептегіші минутына литрді көрсетеді, ал бізге барлық литр керек. Екі жағдайда да біз жылдамдықты (rate) білеміз, ал қорытындыны (total) табамыз — бұл интеграл.
3Theory 1: from rate to total change (22H)Теория 1: от скорости к общему изменению (22H)Теория 1: жылдамдықтан толық өзгеріске (22H)
1
If \(R(t)\) is the rate of change of a quantity \(Q\), then \(R(t)=\dfrac{dQ}{dt}\).Если \(R(t)\) — скорость изменения (rate of change) величины \(Q\), то \(R(t)=\dfrac{dQ}{dt}\).Егер \(R(t)\) — \(Q\) шамасының өзгеру жылдамдығы (rate of change) болса, онда \(R(t)=\dfrac{dQ}{dt}\).
2
Integration is the reverse of differentiation, so the change in \(Q\) from \(t=a\) to \(t=b\) isИнтегрирование — обратное дифференцированию, поэтому изменение \(Q\) от \(t=a\) до \(t=b\) равноИнтегралдау дифференциалдауға кері, сондықтан \(t=a\)-дан \(t=b\)-ға дейінгі \(Q\)-дың өзгерісі:
\(Q(b)-Q(a)=\displaystyle\int_a^b R(t)\,dt\)
3
On a graph of \(R\) against \(t\), this is the area under the rate graph.На графике \(R\) от \(t\) это площадь под графиком скорости.\(R\)-дың \(t\)-ға тәуелділік графигінде бұл — жылдамдық графигінің астындағы аудан.
4
Units: (units of rate) × (units of time). Cars per minute × minutes = cars. Litres per hour × hours = litres.Единицы: (единицы скорости) × (единицы времени). Машин в минуту × минуты = машины. Литры в час × часы = литры.Бірліктер: (жылдамдық бірлігі) × (уақыт бірлігі). Минутына көлік × минут = көлік. Сағатына литр × сағат = литр.
5
In and out: if something flows in at \(R_{in}\) and out at \(R_{out}\), the net change is \(\displaystyle\int_a^b\big(R_{in}-R_{out}\big)\,dt\). Amount at the end = amount at the start + net change.Приток и отток: если что-то втекает со скоростью \(R_{in}\) и вытекает со скоростью \(R_{out}\), то чистое изменение равно \(\displaystyle\int_a^b\big(R_{in}-R_{out}\big)\,dt\). Количество в конце = количество в начале + чистое изменение.Кіру және шығу: бір нәрсе \(R_{in}\) жылдамдықпен кіріп, \(R_{out}\) жылдамдықпен шықса, таза өзгеріс \(\displaystyle\int_a^b\big(R_{in}-R_{out}\big)\,dt\). Соңындағы мөлшер = бастапқы мөлшер + таза өзгеріс.
Where students lose marksГде теряют баллыБалл қайда жоғалады• Giving the rate \(R(b)\) when the question asks for the total. • Forgetting the starting amount. • No units, or wrong units. • Paper 2: calculator in degrees for \(\sin\) / \(\cos\) models — use radians.• Дают скорость \(R(b)\), когда спрашивают итог. • Забывают начальное количество. • Нет единиц или они неверные. • Paper 2: калькулятор в градусах для моделей с \(\sin\)/\(\cos\) — нужны радианы.• Қорытынды сұралғанда жылдамдықты \(R(b)\) береді. • Бастапқы мөлшерді ұмытады. • Бірлік жоқ немесе қате. • Paper 2: \(\sin\)/\(\cos\) модельдерінде калькулятор градуста — радиан керек.
4Worked examples: rate → totalРазобранные примеры: скорость → итогТалданған мысалдар: жылдамдық → қорытынды
1Paper 1Water flows into a tank at \(R(t)=6t-t^2\) litres per minute, \(0\le t\le6\). Find the total volume of water that flows in.Вода втекает в бак со скоростью \(R(t)=6t-t^2\) литров в минуту, \(0\le t\le6\). Найди общий объём воды, который втёк.Су бакқа минутына \(R(t)=6t-t^2\) литр жылдамдықпен құйылады, \(0\le t\le6\). Құйылған судың жалпы көлемін тап.
1
\(V=\displaystyle\int_0^6(6t-t^2)\,dt\) — total = integral of the rate— итог = интеграл скорости— қорытынды = жылдамдық интегралы
2
\(=\left[3t^2-\dfrac{t^3}{3}\right]_0^6=108-72\)
3
\(=36\) litresлитровлитр
2Paper 2Cars pass a crossing at \(R(t)=40+20\sin\left(\dfrac{\pi t}{30}\right)\) cars per minute, where \(t\) is minutes after 8:00, \(0\le t\le30\). How many cars pass between 8:00 and 8:30?Машины проезжают перекрёсток со скоростью \(R(t)=40+20\sin\left(\dfrac{\pi t}{30}\right)\) машин в минуту, \(t\) — минуты после 8:00, \(0\le t\le30\). Сколько машин проедет с 8:00 до 8:30?Көліктер қиылыстан минутына \(R(t)=40+20\sin\left(\dfrac{\pi t}{30}\right)\) көлік жылдамдықпен өтеді, \(t\) — 8:00-ден кейінгі минут, \(0\le t\le30\). 8:00 мен 8:30 аралығында қанша көлік өтеді?
\(N\approx1582\) cars (a count, so round to a whole number)машины (это количество — округляем до целого)көлік (бұл сан — бүтінге дөңгелектейміз)
3Paper 1A tank has 10 L of water at \(t=0\). Water flows in at 4 L/min and is pumped out at \(0.8t\) L/min. (a) Find the amount of water after 5 minutes. (b) When is the amount of water greatest?В баке 10 L воды при \(t=0\). Вода втекает со скоростью 4 L/min и откачивается со скоростью \(0.8t\) L/min. (a) Найди количество воды через 5 минут. (b) Когда воды больше всего?Бакта \(t=0\) кезде 10 L су бар. Су минутына 4 L кіреді және минутына \(0.8t\) L сорылады. (a) 5 минуттан кейінгі су мөлшерін тап. (b) Су қашан ең көп болады?
a
\(W(5)=10+\displaystyle\int_0^5(4-0.8t)\,dt=10+\left[4t-0.4t^2\right]_0^5=10+20-10=20\) L
b
Greatest when the net rate changes from + to −: \(4-0.8t=0\Rightarrow t=5\) min.Максимум, когда чистая скорость меняет знак с + на −: \(4-0.8t=0\Rightarrow t=5\) min.Таза жылдамдық + -тен − -ке ауысқанда ең көп: \(4-0.8t=0\Rightarrow t=5\) min.
5Activity 1: area under the rate graphАктивность 1: площадь под графиком скорости1-белсенділік: жылдамдық графигінің астындағы аудан
Traffic model from Example 2. Move the slider: the shaded area is the number of cars from 8:00 to 8:00 + \(b\) minutes. Predict first: how many cars in the first 15 minutes?Модель машин из примера 2. Двигай ползунок: закрашенная площадь — число машин с 8:00 до 8:00 + \(b\) минут. Сначала предскажи: сколько машин за первые 15 минут?2-мысалдағы көлік моделі. Жүгірткіні жылжыт: боялған аудан — 8:00-ден 8:00 + \(b\) минутқа дейінгі көлік саны. Алдымен болжа: алғашқы 15 минутта қанша көлік?
R(b)
cars so farмашин всегобарлық көлік
Notice: R(b) is a rate (cars/min); the area is a number of cars.Заметь: R(b) — это скорость (машин/мин), а площадь — число машин.Байқа: R(b) — жылдамдық (көлік/мин), ал аудан — көлік саны.
An integral with an infinite limit is called improper. We cannot put \(\infty\) into a formula, so we use a limit:Интеграл с бесконечным пределом называется несобственным (improper). Подставить \(\infty\) в формулу нельзя, поэтому берём предел (limit):Шексіз шегі бар интеграл меншіксіз (improper) деп аталады. Формулаға \(\infty\) қоюға болмайды, сондықтан шекті (limit) аламыз:
If the limit is a finite number, the integral exists (converges). If not, it does not exist (diverges).Если предел — конечное число, интеграл существует (сходится, converges). Если нет — не существует (расходится, diverges).Шек ақырлы сан болса, интеграл бар (жинақталады, converges). Болмаса — жоқ (жинақталмайды, diverges).
3
For the integral to exist, we need \(f(x)\to0\) as \(x\to\infty\). But this is not enough: \(\frac1x\to0\), yet \(\int_1^\infty\frac1x\,dx\) does not exist.Чтобы интеграл существовал, нужно \(f(x)\to0\) при \(x\to\infty\). Но этого мало: \(\frac1x\to0\), а \(\int_1^\infty\frac1x\,dx\) не существует.Интеграл бар болуы үшін \(x\to\infty\) кезде \(f(x)\to0\) болуы керек. Бірақ бұл жеткіліксіз: \(\frac1x\to0\), ал \(\int_1^\infty\frac1x\,dx\) жоқ.
Useful factsПолезно помнитьЕсте сақта
\(\displaystyle\int_1^{\infty}x^{p}\,dx\) exists only when \(p<-1\).существует только при \(p<-1\).тек \(p<-1\) болғанда бар. \(\displaystyle\lim_{b\to\infty}e^{-b}=0\), \(\;\displaystyle\lim_{b\to\infty}\frac1b=0\), \(\;\displaystyle\lim_{b\to\infty}be^{-b}=0\) (l'Hôpital)(правило Лопиталя)(Лопиталь ережесі).
How to write it in the examКак записывать на экзаменеЕмтиханда қалай жазу керекAlways write \(\lim_{b\to\infty}\) and the integral up to \(b\). Writing \(\left[-\frac1x\right]_1^{\infty}=0-(-1)\) without a limit can lose marks.Всегда пиши \(\lim_{b\to\infty}\) и интеграл до \(b\). Запись \(\left[-\frac1x\right]_1^{\infty}=0-(-1)\) без предела может стоить баллов.Әрқашан \(\lim_{b\to\infty}\) және \(b\)-ға дейінгі интегралды жаз. \(\left[-\frac1x\right]_1^{\infty}=0-(-1)\) деп шексіз жазу балл жоғалтуы мүмкін.
As \(b\to\infty\), \(\ln b\to\infty\). There is no finite limit, so the integral does not exist.При \(b\to\infty\) \(\ln b\to\infty\). Конечного предела нет, значит интеграл не существует.\(b\to\infty\) кезде \(\ln b\to\infty\). Ақырлы шек жоқ, демек интеграл жоқ.
8Activity 2: does it settle down?Активность 2: остановится ли рост?2-белсенділік: өсу тоқтай ма?
Make \(b\) bigger and bigger. Watch the three integrals. Which ones approach a fixed number?Увеличивай \(b\). Следи за тремя интегралами. Какие из них приближаются к одному числу?\(b\)-ны үлкейте бер. Үш интегралды бақыла. Қайсысы бір санға жақындайды?
\(\int_1^b\frac1{x^2}dx\)
\(\int_1^b\frac1{x}dx\)
\(\int_1^b\frac1{\sqrt x}dx\)
\(\pi\int_1^b\frac1{x^2}dx\) volume of "Gabriel's horn"объём «рога Габриэля»«Габриэль мүйізінің» көлемі
What did you notice?Что ты заметил?Нені байқадың?
\(\int_1^\infty\frac1{x^2}dx=1\) and the volume \(\to\pi\): they exist. \(\ln b\) and \(2\sqrt b-2\) keep growing: these improper integrals do not exist. So the area under \(y=\frac1x\) is infinite, but the volume of the horn is finite!\(\int_1^\infty\frac1{x^2}dx=1\), объём \(\to\pi\): они существуют. \(\ln b\) и \(2\sqrt b-2\) растут без конца: эти несобственные интегралы не существуют. То есть площадь под \(y=\frac1x\) бесконечна, а объём рога конечен!\(\int_1^\infty\frac1{x^2}dx=1\), көлем \(\to\pi\): олар бар. \(\ln b\) және \(2\sqrt b-2\) шексіз өседі: бұл меншіксіз интегралдар жоқ. Яғни \(y=\frac1x\) астындағы аудан шексіз, ал мүйіздің көлемі ақырлы!
9Problems with solutionsЗадачи с решениямиШешімі бар есептер
P1Paper 2Oil leaks from a tank at \(R(t)=3e^{-0.1t}\) litres per hour. Find the total oil lost in the first 10 hours.Нефть вытекает из бака со скоростью \(R(t)=3e^{-0.1t}\) литров в час. Найди, сколько нефти вытекло за первые 10 часов.Мұнай бактан сағатына \(R(t)=3e^{-0.1t}\) литр жылдамдықпен ағады. Алғашқы 10 сағатта қанша мұнай аққанын тап.
SolutionРешениеШешімі
\(\int_0^{10}3e^{-0.1t}dt=30(1-e^{-1})\approx19.0\) L
P2Paper 1A town grows at \(R(t)=2t+1\) thousand people per year. By how much does it grow in the first 4 years?Город растёт со скоростью \(R(t)=2t+1\) тысяч человек в год. На сколько он вырастет за первые 4 года?Қала жылына \(R(t)=2t+1\) мың адам жылдамдықпен өседі. Алғашқы 4 жылда қаншаға өседі?
SolutionРешениеШешімі
\(\int_0^4(2t+1)dt=[t^2+t]_0^4=20\) thousand peopleтысяч человекмың адам
The region under the graph of \(f\) for \(x\ge1\) is rotated through \(2\pi\) about the \(x\)-axis. Find the exact volume of the solid. [3]
Подсказка-перевод: (a) найди интеграл от 1 до b через b; (b) отсюда найди интеграл от 1 до ∞; (c) область под графиком при x ≥ 1 вращают вокруг оси x — найди точный объём.Аударма-көмек: (a) 1-ден b-ға дейінгі интегралды b арқылы тап; (b) осыдан 1-ден ∞-ке дейінгі интегралды тап; (c) x ≥ 1 кездегі график астындағы аймақ x осінен айналдырылады — дәл көлемді тап.
Show markschemeПоказать markschemeMarkscheme-ді көрсету
Water flows into a reservoir at a rate of \(R(t)=120te^{-0.5t}\ \text{m}^3\) per hour, where \(t\ge0\) is the time in hours.
Find the maximum rate of flow and the time when it occurs. [2]
Find the volume of water that flows in during the first 6 hours. [2]
Show that, if the flow continues forever, the total volume of water is \(480\ \text{m}^3\). [4]
Подсказка-перевод: вода втекает в водохранилище со скоростью R(t) м³ в час. (a) Найди максимальную скорость и когда она достигается; (b) объём за первые 6 часов; (c) покажи, что если поток не прекращается, то всего втечёт 480 м³.Аударма-көмек: су су қоймасына сағатына R(t) м³ жылдамдықпен құйылады. (a) Ең үлкен жылдамдықты және оның уақытын тап; (b) алғашқы 6 сағаттағы көлем; (c) ағын тоқтамаса, барлығы 480 м³ құйылатынын көрсет.
Show markschemeПоказать markschemeMarkscheme-ді көрсету
(a) GDC max: \(t=2\) h A1; \(R=88.3\ \text{m}^3\text{/h}\) \(\left(=\frac{240}{e}\right)\) A1
(c) by parts: \(\int te^{-0.5t}dt=-2te^{-0.5t}-4e^{-0.5t}\) M1A1; \(\int_0^bR\,dt=120\left(4-2be^{-0.5b}-4e^{-0.5b}\right)\) A1; \(\lim_{b\to\infty}be^{-0.5b}=0\), \(e^{-0.5b}\to0\), so total \(=480\) R1 AG
11Exit ticketМини-тест (exit ticket)Шағын тест (exit ticket)
1.\(R(t)\) is in litres per minute. The unit of \(\int_0^{10}R(t)\,dt\) is…\(R(t)\) в литрах в минуту. Единица \(\int_0^{10}R(t)\,dt\) —…\(R(t)\) минутына литрмен. \(\int_0^{10}R(t)\,dt\) бірлігі…
2. \(\displaystyle\int_1^{\infty}\frac1{x^2}dx=\)
3.Which improper integral does NOT exist?Какой несобственный интеграл НЕ существует?Қай меншіксіз интеграл ЖОҚ?
4.A tank has 50 L. Water flows in, net change \(\int_0^5(R_{in}-R_{out})dt=-12\) L. Water at \(t=5\)?В баке 50 L. Чистое изменение \(\int_0^5(R_{in}-R_{out})dt=-12\) L. Сколько воды при \(t=5\)?Бакта 50 L. Таза өзгеріс \(\int_0^5(R_{in}-R_{out})dt=-12\) L. \(t=5\) кезде қанша су?
Total change \(=\int_a^b(\text{rate})\,dt\) = area under the rate graph.Общее изменение \(=\int_a^b(\text{скорость})\,dt\) = площадь под графиком скорости.Толық өзгеріс \(=\int_a^b(\text{жылдамдық})\,dt\) = жылдамдық графигінің астындағы аудан.
Units = rate units × time units. Add the starting amount if asked "how much at the end".Единицы = единицы скорости × единицы времени. Если спрашивают «сколько в конце» — прибавь начальное количество.Бірлік = жылдамдық бірлігі × уақыт бірлігі. «Соңында қанша» десе — бастапқы мөлшерді қос.